গৰু বিহুৰ দিনা মাহ-হালধিৰ ব্যৱহাৰ আৰু ইয়াৰ বিজ্ঞানসন্মত ঔষধি গুণ
( অপূৰ্ব দাস )
অসমীয়া সমাজ জীৱনৰ আয়ুস ৰেখা আৰু চহা নিভাঁজ সংস্কৃতিৰ প্ৰতীক হৈছে বিহু। কৃষিভিত্তিক অসমীয়া সমাজত বিহু প্ৰধানকৈ তিনিটা— ৰঙালী, কাঙালী আৰু ভোগালী। ইয়াৰ ভিতৰত ৰঙালী বা ব'হাগ বিহু হৈছে আনন্দ, উল্লাস আৰু নৱজীৱনৰ প্ৰতীক। চ'ত মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা পালন কৰা ব'হাগ বিহুৰ প্ৰথম দিনটো গৰু বিহু হিচাপে পালন কৰা হয়। কৃষিভিত্তিক অসমীয়া সমাজত খেতিয়কৰ প্ৰধান সম্বল হৈছে গৰুহাল। খেতি-বাতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি দৈনন্দিন জীৱনৰ প্ৰতিটো স্তৰতে গৰুৰ অৱদান অপৰিসীম।
সেয়েহে, বছৰৰ আৰম্ভণিতে গৰুৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা আৰু কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰাৰ উদ্দেশ্যে গৰু বিহু অতি উলহ-মালহেৰে পালন কৰা হয়। এই দিনটোত গৰুক নৈ বা পুখুৰীলৈ নি গা ধুওৱা, দীঘলতী-মাখিয়তীৰে কোবোৱা, লাউ-বেঙেনা খুওৱা আদি বিভিন্ন সুন্দৰ পৰম্পৰা পালন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ, অৰ্থপূৰ্ণ আৰু বিজ্ঞানসন্মত পৰম্পৰা হৈছে গৰুৰ গাত 'মাহ-হালধি' সানি গা ধুওৱা। গৰু বিহুৰ পুৱা গৰুক মাহ-হালধিৰে গা ধুওৱাৰ আঁৰত কেৱল আধ্যাত্মিক বা ধৰ্মীয় বিশ্বাসেই জড়িত হৈ থকা নাই, ইয়াৰ আঁৰত নিহিত হৈ আছে এক সুগভীৰ বৈজ্ঞানিক তথা ঔষধি কাৰণ।
🟢 গৰু বিহু আৰু ঋতু পৰিৱৰ্তনৰ সম্পৰ্ক
ব'হাগ মাহৰ আগমনৰ লগে লগে প্ৰকৃতিয়ে এক নতুন ৰূপ ধাৰণ কৰে। খৰাং আৰু শুকান শীতকালৰ অন্ত পৰে আৰু বৰষুণ, ধুমুহাৰে সিক্ত গ্ৰীষ্মকালৰ আৰম্ভণি হয়। এই ঋতু পৰিৱৰ্তনৰ সময়ছোৱাত প্ৰকৃতিৰ লগতে জীৱ-জন্তুৰ শৰীৰতো বিভিন্ন পৰিৱৰ্তন আহে। গৰমৰ দিনত আৰু বৰষুণৰ সেমেকা বতৰত বিভিন্ন ধৰণৰ পোক-পৰুৱা, মহ-ডাঁহ, মাখি আদিৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ অস্বাভাৱিকভাৱে বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ উপৰিও বৰষুণ আৰু বোকা-পানীৰ ফলত গৰুৰ ছালত বিভিন্ন ধৰণৰ ভেঁকুৰজনিত (Fungal) আৰু বেক্টেৰিয়াজনিত (Bacterial) ৰোগ হোৱাৰ প্ৰবল সম্ভাৱনা থাকে। আমাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে প্ৰকৃতিৰ এই পৰিৱৰ্তনসমূহ অতি সূক্ষ্মভাৱে পৰ্যবেক্ষণ কৰিছিল আৰু সেইবাবেই ঋতু পৰিৱৰ্তনৰ এই স্পৰ্শকাতৰ সময়ছোৱাত গৰুক ৰোগমুক্ত কৰি ৰখাৰ উদ্দেশ্যে মাহ-হালধিৰ দৰে এক প্ৰাকৃতিক মহৌষধৰ ব্যৱহাৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
🟢 মাহ-হালধিৰ প্ৰস্তুতি প্ৰণালী
গৰু বিহুৰ আগদিনা অৰ্থাৎ উৰুকাৰ নিশা অসমীয়া সমাজৰ প্ৰতিঘৰ মানুহে মাটিমাহ আৰু কেঁচা হালধি পানীত তিয়াই থয়। পিছদিনা পুৱা সেইবোৰ পটাত মিহিকৈ পিহি এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ প্ৰস্তুত কৰা হয়। কিছুমানে ইয়াৰ লগত সৰিয়হৰ তেল বা নিমপাতৰ ৰসও মিহলাই লয়। এই মিহি মিশ্ৰণটো অতি মৰম আৰু আদৰেৰে গৰুৰ গাত, শিঙত আৰু খুৰাত সানি দি কিছু সময় ৰখা হয়। ৰ'দৰ তাপত এই প্ৰলেপটো শুকাই যোৱাৰ পিছত গৰুবিলাকক ওচৰৰ নৈ, বিল বা পুখুৰীলৈ নি ছাটৰ পৰা লাউ-বেঙেনা খুৱাই আৰু দীঘলতী-মাখিয়তীৰে কোবাই গা ধুওৱা হয়।
⬜ হালধিৰ ঔষধি গুণাগুণ
হালধি (Turmeric) এবিধ উৎকৃষ্ট প্ৰাকৃতিক ঔষধ। আয়ুৰ্বেদ শাস্ত্ৰতো হালধিৰ ব্যৱহাৰ আৰু ইয়াৰ গুণাগুণৰ কথা বহুলভাৱে উল্লেখ আছে। আধুনিক বিজ্ঞানেও হালধিৰ ঔষধি গুণসমূহক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিছে। গৰুৰ গাত হালধি সনাৰ মূল কাৰণসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ'ল:
🟢 বীজাণুনাশক আৰু ভেঁকুৰনাশক গুণ: হালধিত 'কাৰকিউমিন' (Curcumin) নামৰ এবিধ অতি প্ৰয়োজনীয় আৰু শক্তিশালী ৰাসায়নিক পদাৰ্থ থাকে, যি বীজাণুনাশক (Antibacterial) আৰু ভেঁকুৰনাশক (Antifungal) হিচাপে চমৎকাৰ কাম কৰে। গৰুৰ গাত হালধি সানিলে ছালত বাহ লৈ থকা ক্ষতিকাৰক বেক্টেৰিয়া আৰু ভেঁকুৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস হয়।
🟢 প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বৃদ্ধি: হালধিয়ে ছালৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা (Immunity) বৃদ্ধি কৰে। গ্ৰীষ্মকালত বোকাত চৰি ফুৰা গৰুৰ ছালত হ'ব পৰা বিভিন্ন সংক্ৰমণৰ পৰা হালধিয়ে সুৰক্ষা কৱচ হিচাপে ৰক্ষা কৰে।
🟢 ঘা বা খহু শুকোৱাত সহায়ক: খেতিৰ কামত বা চৰি ফুৰোঁতে গৰুৰ গাত প্ৰায়ে বিভিন্ন কাৰণত কটা-ছিঙা ঘা বা খহু হয়। হালধিৰ এণ্টিচেপ্টিক (Antiseptic) গুণে এই ঘাবোৰ বীজাণুমুক্ত কৰে আৰু অতি সোনকালে শুকোৱাত সহায় কৰে।
🟢 পোক-পৰুৱা নিবাৰক: হালধিৰ এক নিজস্ব তীব্ৰ গোন্ধ আছে যিয়ে মহ, ডাঁহ, মাখি, ওকণি, চেলু, ওৰহ আদি পৰজীৱী পোক-পৰুৱাক গৰুৰ শৰীৰৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখে। গৰমৰ দিনত গৰুক এই পোক-পৰুৱাবোৰে অতিষ্ঠ কৰি তোলে আৰু বিভিন্ন ৰোগৰ সৃষ্টি কৰে, সেয়েহে হালধিৰ প্ৰলেপে গৰুক এইবোৰৰ পৰা বহু পৰিমাণে সকাহ দিয়ে।
🟢 প্ৰদাহনাশক (Anti-inflammatory) গুণ: হালধিয়ে শৰীৰৰ বিষ আৰু ফুলা কমাৱাত সহায় কৰে। গৰুৰ শৰীৰত হোৱা যিকোনো ধৰণৰ বিষ নিৰাময়ত ই সহায়ক।
⬜ মাটিমাহৰ ঔষধি গুণাগুণ
হালধিৰ লগতে ব্যৱহাৰ কৰা মাটিমাহৰো (Black Gram) বহুতো উপকাৰিতা আৰু ঔষধি গুণ আছে। মাটিমাহ কেৱল পুষ্টিকৰ খাদ্য হিচাপেই নহয়, ছালৰ যতনৰ বাবেও অতি উত্তম প্ৰাকৃতিক সামগ্ৰী।
🟢 প্ৰাকৃতিক স্ক্ৰাব (Natural Scrub): পিহি লোৱা মাটিমাহে এক উৎকৃষ্ট প্ৰাকৃতিক স্ক্ৰাব হিচাপে কাম কৰে। সমগ্ৰ শীতকালত গৰুৰ গাত বহুতো ধূলি-মাকতি, বোকোচা আৰু মৃত কোষ (Dead cells) জমা হৈ ছালখন শুকান আৰু খহটা কৰি তোলে। মাটিমাহৰ প্ৰলেপে এইবোৰ ঘঁহি ঘঁহি পৰিষ্কাৰ কৰাত সহায় কৰে।
🟢 ছালৰ পুষ্টিসাধন: মাটিমাহত প্ৰচুৰ পৰিমাণে প্ৰটিন, ভিটামিন আৰু অত্যাৱশ্যকীয় খনিজ পদাৰ্থ থাকে। এইবোৰে গৰুৰ ছালখনক প্ৰয়োজনীয় পুষ্টি প্ৰদান কৰে আৰু ছালখন সতেজ, নিমজ আৰু স্বাস্থ্যৱান কৰি ৰাখে।
🟢 শীতলীকৰণ প্ৰভাৱ: মাটিমাহৰ প্ৰকৃতি অতি শীতল। গৰমৰ আৰম্ভণিত গৰুৰ শৰীৰটো শীতল কৰি ৰখাৰ বাবে মাটিমাহৰ প্ৰলেপ সনা হয়। ই গৰুৰ শৰীৰৰ উষ্ণতা নিয়ন্ত্ৰণত সহায় কৰে আৰু গ্ৰীষ্মৰ প্ৰখৰ উত্তাপৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।
🟢 পেশীৰ ক্লান্তি দূৰীকৰণ: খেতিৰ কামত হাড়ভঙা পৰিশ্ৰম কৰা গৰুৰ মাংসপেশীত প্ৰায়ে বিষ বা ক্লান্তি থাকে। মাটিমাহৰ প্ৰলেপে ছালৰ মাজেৰে প্ৰৱেশ কৰি মাংসপেশীৰ এই ক্লান্তি দুৰ কৰাত আৰু আৰাম প্ৰদান কৰাত সহায় কৰে।
⬜ মাহ আৰু হালধিৰ সন্মিলিত প্ৰভাৱ
যেতিয়া মাহ আৰু হালধি একেলগে মিহলাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তেতিয়া ইয়াৰ ঔষধি গুণাগুণ দুগুণ বৃদ্ধি পায়। মাটিমাহে গৰুৰ গাৰ পৰা লেতেৰা আৱৰণখন আঁতৰাই ছালৰ ছিদ্ৰবোৰ মুকলি কৰি দিয়ে আৰু সেই মুকলি ছিদ্ৰৰে হালধিৰ ঔষধি গুণবোৰ অতি সহজে শৰীৰৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। ই এক প্ৰকাৰৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰাকৃতিক চাবোনৰ দৰে কাম কৰে, যাৰ কোনো ধৰণৰ পাৰ্শ্বক্ৰিয়া (Side effects) নাই। বৰ্তমান সময়ত বজাৰত পোৱা বিভিন্ন ৰাসায়নিক পদাৰ্থ যুক্ত চাবোন বা শ্বেম্পুতকৈ এই প্ৰাকৃতিক মাহ-হালধিৰ মিশ্ৰণ জীৱ-জন্তুৰ বাবে বহুগুণে শ্ৰেষ্ঠ আৰু নিৰাপদ।
⬜মানুহৰ শৰীৰত মাহ-হালধিৰ প্ৰভাৱ আৰু ব্যৱহাৰ
গৰু বিহুৰ দিনা গৰুক গা ধুওৱাৰ পিছত ঘৰলৈ আহি মানুহেও মাহ-হালধি সানি গা ধোৱাৰ এক সুন্দৰ পৰম্পৰা আমাৰ সমাজত আছে। ইয়াৰ পিছদিনা অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনাও এই নিয়ম পালন কৰা হয়। এই পৰম্পৰাৰ আঁৰতো একেই বৈজ্ঞানিক কাৰণ নিহিত হৈ আছে। ঋতু পৰিৱৰ্তনৰ সময়ত মানুহৰ ছালতো বিভিন্ন ৰোগ হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।
◽ বসন্ত ৰোগ প্ৰতিৰোধ: ব'হাগ মাহত সাধাৰণতে আই ওলোৱা বা বসন্ত ৰোগৰ (Chickenpox/Measles) প্ৰাদুৰ্ভাৱ বেছি থাকে। হালধিৰ শক্তিশালী বীজাণুনাশক গুণে এই ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰাত সহায় কৰে।
◽ ছালৰ মসৃণতা আৰু উজ্জ্বলতা: মাহ-হালধিয়ে মানুহৰ ছালৰ পৰা মৃত কোষবোৰ আঁতৰাই ছাল মসৃণ, সতেজ আৰু উজ্জ্বল কৰে। ই ছালৰ যিকোনো দাগ নিৰাময় কৰাতো সহায় কৰে।
◽ খৰ-খজুৱতি নিৰাময়: গৰমৰ দিনত ঘামৰ ফলত হোৱা ঘামচি, খৰ, খজুৱতি আদি ছালৰ ৰোগবোৰ মাহ-হালধিৰ ব্যৱহাৰৰ ফলত নিৰাময় হয়।
◽ ৰক্ত সঞ্চালন বৃদ্ধি: গাত মাহ-হালধি ঘঁহি ঘঁহি গা ধোৱাৰ ফলত শৰীৰৰ ৰক্ত সঞ্চালন (Blood circulation) প্ৰক্ৰিয়া উন্নত হয়, যিয়ে শৰীৰত এক নতুন শক্তি আৰু সতেজতাৰ সৃষ্টি কৰে।
আমাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে আধুনিক বিজ্ঞানৰ আনুষ্ঠানিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰা নাছিল যদিও, তেওঁলোকৰ প্ৰকৃতি জ্ঞান, পৰ্যবেক্ষণ ক্ষমতা আৰু প্ৰায়োগিক জীৱনবোধ আছিল অতি প্ৰখৰ আৰু বিস্ময়কৰ। তেওঁলোকে প্ৰকৃতিৰ পৰাই জীৱনৰ নিদান বিচাৰি উলিয়াইছিল আৰু তাক পৰম্পৰা বা আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ ৰূপ দি সমাজত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। গৰু বিহুত মাহ-হালধিৰ ব্যৱহাৰ ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট আৰু জীৱন্ত উদাহৰণ। আধুনিক বিজ্ঞানে গৱেষণাগাৰত আৱিষ্কাৰ কৰা হালধি আৰু মাটিমাহৰ এই অদ্ভূত গুণাগুণবোৰ আমাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে হাজাৰ হাজাৰ বছৰ পূৰ্বেই নিৰ্ভুলভাৱে উপলব্ধি কৰিছিল।
বৰ্তমানৰ যান্ত্ৰিক আৰু ব্যস্ত যুগত লাহে লাহে আমাৰ এই মূল্যৱান পৰম্পৰাবোৰ ম্লান পৰিবলৈ ধৰিছে। বহু ঠাইত সময়ৰ অভাৱত বা আধুনিকতাৰ অন্ধ অনুকৰণৰ প্ৰভাৱত মানুহে প্ৰাকৃতিক সামগ্ৰীৰ সলনি কৃত্ৰিম ৰাসায়নিক সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছে। কিন্তু আমি সদায় মনত ৰখা উচিত যে আমাৰ এই বিহুৰ পৰম্পৰাসমূহ কেৱল অন্ধবিশ্বাস বা অৰ্থহীন আচাৰ নহয়; ইয়াৰ প্ৰতিটো খোজতে নিহিত হৈ আছে জীৱন ধাৰণৰ একোটা সুস্থ, পৰিৱেশ-অনুকূল আৰু বিজ্ঞানসন্মত প্ৰণালী। গৰুৰ দৰে নিৰ্বাক প্ৰাণী এটাৰ স্বাস্থ্যৰ প্ৰতি আমাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে যি সচেতনতা আৰু মৰম প্ৰদৰ্শন কৰিছিল, সেয়া সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাবেই এক আদৰ্শ। ৰোগ-ব্যাধিৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মাহ-হালধিৰ দৰে প্ৰাকৃতিক মহৌষধৰ ব্যৱহাৰে প্ৰমাণ কৰে যে অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি বিজ্ঞানৰ এক সুদৃঢ় আৰু চিৰন্তন ভেটিৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। ভৱিষ্যত প্ৰজন্মকো এই পৰম্পৰাসমূহৰ বৈজ্ঞানিক ভিত্তিৰ বিষয়ে সজাগ আৰু অৱগত কৰোৱাটো আমাৰ সকলোৰে নৈতিক দায়িত্ব, তেতিয়াহে আমাৰ এই চহকী সংস্কৃতি যুগ যুগ ধৰি স্বমহিমাৰে জীয়াই থাকিব।
