হেঁপাহৰ ৰঙালী বিহুটি
( অপূৰ্ব দাস )
অসমীয়া সমাজ জীৱনৰ আয়ুসৰেখা, বাপতিসাহোন আৰু প্ৰাণৰো প্ৰাণৰ উৎসৱ হ'ল বিহু। প্ৰকৃতিৰ অপৰূপ সৌন্দৰ্যৰ মাজত, কুলি-কেতেকীৰ সুমধুৰ মাতত, কপৌ-নাহৰৰ সুবাসত প্ৰাণ পাই উঠা ৰঙালী বিহু কেৱল এটা উৎসৱেই নহয়, ই অসমীয়া জাতিৰ আৱেগ, অনুভূতি আৰু পৰিচয়ৰ প্ৰতীক। চ'ত মাহৰ শেষৰ দিনা অৰ্থাৎ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা ব'হাগ মাহৰ প্ৰথম সপ্তাহলৈকে পালন কৰা এই বিহুটি বসন্তৰ আগমনৰ বতৰা কঢ়িয়াই আনে। সেয়েহে ইয়াক বসন্তোৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। কৃষিভিত্তিক সমাজ ব্যৱস্থাৰ লগত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত বিহুৱে অসমীয়া মানুহৰ জীৱন দৰ্শন, ভাতৃত্ববোধ, আৰু প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি থকা অগাধ প্ৰেমক প্ৰতিফলিত কৰে। গছৰ কুঁহিপাতৰ পৰা আৰম্ভ কৰি মানুহৰ মনলৈকে এক নতুন সজীৱতা কঢ়িয়াই অনা ৰঙালী বিহুৱে সমগ্ৰ অসমবাসীক একতাৰ ডোলেৰে বান্ধি ৰাখে।
🟢 ৰঙালী বিহুৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক পটভূমি
ৰঙালী বিহুৰ উৎপত্তিৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন আৰু সমৃদ্ধিশালী। বিহু শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে ভিন্ন পণ্ডিতৰ ভিন্ন মত আছে। বহু পণ্ডিতৰ মতে সংস্কৃত শব্দ 'বিষুৱ'ৰ পৰাই বিহু শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে, যিহেতু সূৰ্যই বিষুৱ ৰেখা অতিক্ৰম কৰা সময়তেই এই উৎসৱ পালন কৰা হয়। আনহাতে, ভাষাবিদ ডিম্বেশ্বৰ নেওগৰ মতে ডিমাচা কছাৰী শব্দ 'বি' (অৰ্থাৎ প্ৰাৰ্থনা কৰা) আৰু 'হু' (অৰ্থাৎ দিয়া) মিলি 'বিহু' শব্দৰ সৃষ্টি হৈছে। অসমৰ জনজাতীয় সমাজ, বিশেষকৈ বড়ো, কছাৰী, তিৱা, মিচিং, দেউৰী, ৰাভা আদি জনগোষ্ঠীৰ নিজা নিজা বসন্তোৎসৱ আছে, যিবোৰৰ লগত ৰঙালী বিহুৰ যথেষ্ট মিল দেখা যায়। বড়ো সকলৰ 'বৈশাগু', মিচিং সকলৰ 'আলি-আয়ে-লৃগাং', দেউৰী সকলৰ 'বিচু', ৰাভা সকলৰ 'ফাৰকান্তি' আদি উৎসৱসমূহৰ নিবিড় সমন্বয়তেই বৰ্তমানৰ ৰঙালী বিহুৱে এক পূৰ্ণ আৰু সৰ্বজনীন ৰূপ লাভ কৰিছে।
কৃষি কাৰ্যৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত ভাল ফচলৰ আশাৰে প্ৰকৃতি দেৱতাক সন্তুষ্ট কৰিবলৈকে প্ৰাচীন কালত পথাৰত বিহু পতা হৈছিল। আদিতে মানুহে হাবিয়ে-বনিয়ে গৈ প্ৰকৃতিক আৰাধনা কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বিহুৱে এক নতুন মাত্ৰা লাভ কৰে। বুৰঞ্জীৰ পাত লুটিয়ালে দেখা যায় যে স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহৰ দিনত ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শনৰ জৰিয়তে বিহুৱে পথাৰৰ পৰা আহি ৰাজদৰবাৰত মৰ্যাদা লাভ কৰে। আহোম ৰজাসকলে বিহুৱতী আৰু ঢুলীয়াসকলক পুৰস্কৃত কৰিছিল, যিয়ে বিহুক এক সুসংগঠিত ৰূপ দিয়াত সহায় কৰিছিল। প্ৰাচীন কালৰ গছৰ তলৰ বিহু বা ৰাতি বিহু লাহে লাহে মুকলি বিহু আৰু হুঁচৰিলৈ পৰিৱৰ্তিত হ'ল। বৰ্তমান ই মঞ্চ বিহুৰ ৰূপ লৈছে যদিও বিহুৰ মূল আত্মাটো প্ৰকৃতি আৰু কৃষিৰ লগতেই নিহিত হৈ আছে।
🟢 ৰঙালী বিহুৰ উদযাপন
ৰঙালী বিহুৰ উদযাপন প্ৰস্তুতি চ'ত মাহৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই অতি উছাহেৰে আৰম্ভ হয়। অসমীয়া বোৱাৰী-জীয়ৰীসকলে তাঁতশালত চেনেহৰ বিহুৱানখন (গামোচা) ববলৈ আৰম্ভ কৰে। এই সময়ছোৱাত প্ৰতিঘৰ অসমীয়াৰ চোতালত ঢেঁকীৰ মাত শুনা যায়। চিৰা, মুড়ি, হুৰুম, আথৈ, তিলপিঠা, ঘিলাপিঠা, সুতুলি পিঠা আদি পৰম্পৰাগত খাদ্যসম্ভাৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়। ৰঙালী বিহু মূলতঃ আনন্দ আৰু উল্লাসৰ উৎসৱ। এই সময়ত প্ৰকৃতিয়ে নতুন সাজ পিন্ধে, গছত কুঁহিপাত ওলায়, চৌদিশ সেউজীয়া হৈ পৰে আৰু বৰদৈচিলাৰ বতাহে পুৰণি আৱৰ্জনা উৰুৱাই নি প্ৰকৃতিক নিকা কৰে।
বিহুৰ সময়ত ঢোল, পেঁপা, গগণা, টকা, সুতুলি, বাঁহী, তাল আদি বাদ্যযন্ত্ৰৰ সুৰত সমগ্ৰ অসম ৰজনজনাই যায়। ডেকা-গাভৰুৱে বিহু হুঁচৰি গাই ঘৰে ঘৰে গৈ গৃহস্থক আশীৰ্বাদ দিয়ে। গৃহস্থই শ্ৰদ্ধাৰে তামোল-পাণ, বিহুৱান আৰু বৰঙণি দি হুঁচৰি দলক সন্মান জনায়। ৰঙালী বিহুৰ উদযাপন কেৱল নৃত্য-গীততে সীমাবদ্ধ নহয়, ই সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহক একতাৰ ডোলেৰে বান্ধি ৰাখে। ধনী-দুখীয়া, সৰু-ডাঙৰৰ ভেদাভেদ পাহৰি সকলোৱে ইজনে সিজনক আকোঁৱালি লয়। বিহুৰ এই সাত দিনত সমগ্ৰ অসম এক আনন্দৰ সাগৰত বুৰ যায়।
🟢 সাত বিহু
অসমীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি ৰঙালী বিহুক সাতদিন ধৰি পালন কৰা হয়, যাক লোকসমাজত 'সাতবিহু' বুলি জনা যায়। প্ৰত্যেক দিনাৰ বিহুৰে নিজা নিজা বৈশিষ্ট্য, আচাৰ-নীতি আৰু তাৎপৰ্য আছে। তলত সাত বিহুৰ বিতং বৰ্ণনা আগবঢ়োৱা হ'ল:
◽ গৰু বিহু
চ'ত মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা অৰ্থাৎ ব'হাগৰ প্ৰথম দিনাৰ আগদিনা গৰু বিহু পালন কৰা হয়। কৃষিভিত্তিক সমাজত গৰুৰ গুৰুত্ব অসীম, সেয়েহে বছৰৰ প্ৰথম দিনটো গৰুৰ নামত উছৰ্গা কৰা হয়। ৰাতিপুৱাই গৰুবোৰক ওচৰৰ নৈ, বিল বা পুখুৰীলৈ লৈ যোৱা হয়। তাত দীঘলতি আৰু মাখিয়তীৰ পাতেৰে গৰুক কোবাই, গাত মাহ-হালধি সানি গা ধুওৱা হয়।
গা ধুওৱাৰ সময়ত কৃষকসকলে গাই— "লাউ খা, বেঙেনা খা, বছৰে বছৰে বাঢ়ি যা। মাৰ সৰু বাপেৰ সৰু, তই হবি বৰ গৰু।" ইয়াৰ পিছত গৰুৰ গাত লাউ, বেঙেনা, কেৰেলা আদিৰ টুকুৰা ছটিয়াই দিয়া হয়। গধূলি গৰু গোহালিলৈ ঘূৰি অহাৰ পিছত পুৰণি পঘা সলাই নতুন পঘা দিয়া হয়। মহ-ডাঁহৰ উপদ্ৰৱৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ গোহালিত তুষ-মাকৈ আৰু বিহলঙনিৰে জাগ (ধোঁৱা) দিয়া হয়। এই দিনা গৰুক পিঠা আৰু লাডু খাবলৈ দিয়াৰ লগতে প্ৰণাম জনোৱা হয়।
◽ মানুহ বিহু
ব'হাগৰ প্ৰথম দিনটোত মানুহ বিহু পালন কৰা হয়। এই দিনা ৰাতিপুৱাই সকলোৱে মাহ-হালধিৰে গা ধুই নতুন বা পৰিষ্কাৰ কাপোৰ পৰিধান কৰে।
সৰুৱে ডাঙৰক সেৱা কৰি আশীৰ্বাদ লয় আৰু সমবয়সীয়া সকলে ইজনে সিজনক আলিংগন কৰি বিহুৰ শুভেচ্ছা জ্ঞাপন কৰে।
এই দিনটোতেই চেনেহ আৰু শ্ৰদ্ধাৰ প্ৰতীক হিচাপে 'বিহুৱান' বা গামোচা প্ৰদান কৰা হয়। আত্মীয়-স্বজন, বন্ধু-বান্ধৱৰ ঘৰলৈ গৈ দৈ, চিৰা, পিঠা-পনা খোৱাটো এই দিনাৰ এক বিশেষ পৰম্পৰা। মানুহ বিহুৰ দিনাই অসমীয়া নৱবৰ্ষৰ আৰম্ভণি হয় আৰু নতুন পঞ্জিকা পঢ়া হয়।
◽ গোসাঁই বিহু
মানুহ বিহুৰ পিছৰ দিনা অৰ্থাৎ ব'হাগৰ দ্বিতীয় দিনা গোসাঁই বিহু পালন কৰা হয়। এই দিনা গাঁৱৰ ৰাইজ আৰু পৰিয়ালৰ লোকসকল নামঘৰ বা থানলৈ গৈ ভগৱানৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা জনায়।
সমাজৰ মংগলৰ বাবে, খেতি-বাতি ভাল হ'বৰ বাবে, দেশত যাতে কোনো অপায়-অমংগল নহয় আৰু সকলোৰে সুস্বাস্থ্য কামনা কৰি নাম-কীৰ্তন কৰা হয়। গাঁৱৰ ৰাইজে একেলগে বহি প্ৰসাদ গ্ৰহণ কৰে, যিয়ে আধ্যাত্মিকতা আৰু সামাজিক একতাৰ এক সুন্দৰ নিদৰ্শন দাঙি ধৰে।
◽ তাঁতৰ বিহু
সাত বিহুৰ অন্যতম এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিহু হ'ল তাঁতৰ বিহু। অসমীয়া সমাজত তাঁতশালৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম।
"অসমীয়া জীয়ৰীয়ে শিপিনিত সপোন ৰচে" - এই কথাষাৰৰ প্ৰতি সন্মান জনাই তাঁতৰ বিহু পালন কৰা হয়। এই দিনা বোৱাৰী-জীয়ৰীসকলে তাঁতশালখন পৰিষ্কাৰ কৰি মচি-কাচি সজাই তোলে আৰু পূজা কৰে। ভৱিষ্যতে যাতে সুন্দৰ আৰু নিখুঁত কাপোৰ বব পাৰে তাৰ বাবে ভগৱানৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।
◽ নাঙলৰ বিহু
কৃষিজীৱী অসমীয়া সমাজৰ বাবে নাঙল আৰু খেতিৰ সঁজুলিসমূহ ভগৱান স্বৰূপ।
নাঙলৰ বিহুৰ দিনা কৃষকসকলে নিজৰ নাঙল, যুঁৱলি, মৈ, কোৰ, কাঁচি আদি সঁজুলিসমূহ ধুই-পখালি পৰিষ্কাৰ কৰি সযতনে ৰাখে। এই সঁজুলিসমূহৰ সন্মুখত ধূপ-চাকি দি সেৱা কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে কৃষক সমাজৰ কৃষি কৰ্মৰ প্ৰতি থকা শ্ৰদ্ধা, ঐকান্তিকতা আৰু কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ পায়।
◽ জীয়ৰী বিহু (বা চেনেহী বিহু)
এই বিহুক চেনেহী বিহু বুলিও কোৱা হয়।
বিয়া দিয়া জীয়ৰীসকল বিহুত মাকৰ ঘৰলৈ আহে। মাক-দেউতাক, ককায়েক-ভায়েকৰ লগত এসাজ একেলগে খাই আনন্দ কৰে। ই দুখন ঘৰৰ মাজত পাৰিবাৰিক সম্পৰ্ক আৰু স্নেহৰ বান্ধোন মজবুত কৰে। প্ৰেমিক-প্ৰেমিকাসকলৰ বাবেও এই বিহু বিশেষ, য'ত তেওঁলোকে ইজনে সিজনক গোপনে বিহুৱান উপহাৰ দি মনৰ মৰম প্ৰকাশ কৰে।
◽ চেৰা বিহু
সাত বিহুৰ অন্তিম দিনটোক অৰ্থাৎ ব'হাগৰ ষষ্ঠ দিনটোক চেৰা বিহু বুলি কোৱা হয়। এই দিনা বিহুৰ আনুষ্ঠানিক সামৰণি পৰে। বিহুৰ সময়ত ব্যৱহাৰ কৰা দীঘলতি, মাখিয়তী, আৰু গা ধোৱা সামগ্ৰীসমূহ ঘৰৰ চালত বা গছৰ ডালত আঁৰি থোৱা হয়।
বহুঠাইত এই দিনা দূৰণিবটীয়া আত্মীয়ৰ ঘৰলৈ যোৱাৰ পৰম্পৰা আছে। চেৰা বিহুৰ পিছতেই বিহুৰ উছাহ লাহে লাহে ম্লান পৰে আৰু মানুহে পুনৰ নিজৰ দৈনন্দিন কৃষিকৰ্ম আৰু কৰ্মজীৱনলৈ উভতি যায়।
🟢 ১০ টা পুৰণি বিহু নাম
বিহু নামবোৰ অসমীয়া লোকসাহিত্যৰ এক অমূল্য আৰু স্বকীয় সম্পদ। এই নামবোৰত অসমীয়া জনজীৱনৰ সুখ-দুখ, প্ৰেম-বিৰহ, আৰু প্ৰকৃতিৰ অপৰূপ বৰ্ণনা নিভাঁজ ৰূপত ফুটি উঠিছে। প্ৰজন্মৰ পাছত প্ৰজন্ম ধৰি মানুহৰ মুখে মুখে চলি অহা তলত ১০ টা নিৰ্বাচিত পুৰণি বিহু নাম সম্পূৰ্ণকৈ উল্লেখ কৰা হ'ল:
◽ প্ৰথম বিহু নাম:
অতিকে চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা,
অতিকে চেনেহৰ মাকো।
তাতোকৈ চেনেহৰ ব'হাগৰ বিহুটি,
নেপাতি কেনেকৈ থাকোঁ।
(এই বিহু নামটিত অসমীয়া বোৱাৰীৰ তাঁতশালৰ প্ৰতি থকা নিভাঁজ মৰম আৰু ব'হাগ বিহুৰ প্ৰতি থকা তীব্ৰ দুৰ্বলতা অতি সুন্দৰকৈ প্ৰকাশ পাইছে। অসমীয়া মানুহৰ বাবে বিহু যে উশাহৰ দৰে প্ৰয়োজনীয়, সেয়া ইয়াত স্পষ্ট হৈছে।)
◽ দ্বিতীয় বিহু নাম:
চ'ততে চকৰি গছতে আমৰলি,
পাতে কুঁহিপাত সলায়।
আমাৰে বিহুটি লগতে ওলাব,
গছৰে সৰাপাত পায়।
(বসন্তৰ আগমণৰ লগে লগে প্ৰকৃতিত হোৱা পৰিৱৰ্তন আৰু বিহুৰ আগমনৰ বতৰা এই নামটিত পোৱা যায়। গছৰ কুঁহিপাত আৰু আমৰলি পৰুৱাৰ আগমনে বিহুক আদৰি অনাৰ কথা ইয়াত কোৱা হৈছে।)
◽ তৃতীয় বিহু নাম:
ঢোলৰ মাত শুনিলে ৰ'বকে নোৱাৰোঁ,
খোজত হালি-জালি যাওঁ।
চেনাই ঐ মাতষাৰ শুনিলে,
ঘৰত ৰ'ব নোৱাৰোঁ,
উৰি যাম যেন পাওঁ।
(বিহুৰ বতৰত বিহুতলিৰ পৰা ভাহি অহা ঢোলৰ মাত আৰু প্ৰিয়জনৰ মাতে কেনেকৈ ডেকা-গাভৰুৰ মন উতলা কৰে, ঘৰৰ পৰা ওলাই যাবলৈ উচপিচ লগায়, সেয়া ইয়াত জীৱন্ত ৰূপত বৰ্ণিত হৈছে।)
◽ চতুৰ্থ বিহু নাম:
বিহু বিহু বুলি বিহুখন আহিলে,
কুলিৰে মাততে সাৰ।
গছৰে ডালতে কপৌফুল ফুলিলে,
বুকুতে মৰমৰ ভাৰ।
(কপৌফুল আৰু কুলিৰ মাত বিহুৰ প্ৰধান অংগ। এইবোৰে মনত প্ৰেমৰ সঞ্চাৰ কৰে আৰু প্ৰিয়জনৰ প্ৰতি থকা মৰমৰ ভাৰ বৃদ্ধি কৰে। প্ৰকৃতি আৰু মানৱ মনৰ এক সুন্দৰ সম্পৰ্ক ইয়াত আছে।)
◽ পঞ্চম বিহু নাম:
দিখৌ নৈ এৰিব পাৰোঁ মৈমত ঐ,
দিহিং নৈ এৰিব পাৰোঁ।
তোমাৰে মৰমক এৰিব নোৱাৰি,
বিহুতে বিহুতলি ঘূৰোঁ।
( নৈ-উপনৈৰ দৰে বিশাল আৰু প্ৰয়োজনীয় প্ৰকৃতিৰ সম্পদকো এৰিব পাৰি, কিন্তু প্ৰিয়জনৰ মৰমক কেতিয়াও এৰিব নোৱাৰি। প্ৰেমৰ গভীৰতা আৰু আন্তৰিকতা প্ৰকাশ কৰিবলৈ এই নামটো গোৱা হয়।)
◽ ষষ্ঠ বিহু নাম:
ঐ চেনাই ঐ তোমালৈ বুলিহে,
বৈছোঁ মই বিহুৱানখন।
ৰাতিৰে আন্ধাৰত জুৰাইছোঁ বুকুতে,
তোমাৰে ঐ মৰমৰ ধন।
( ৰাতি উজাগৰে থাকি, প্ৰিয়জনৰ বাবে অতি মৰমেৰে চেনেহৰ বিহুৱান বোৱাৰ নিভাঁজ চিত্ৰ ইয়াত ফুটি উঠিছে। প্ৰতিটো সূতাত যেন শিপিনীৰ প্ৰেম আৰু আশীৰ্বাদ সোমাই আছে।)
◽ সপ্তম বিহু নাম:
পৰ্বতৰ ঢেকীয়া লহপহ কৰিয়া,
ভৈয়ামত উৰুকাৰ ৰাতি।
সৰুৰে কালতে চেনাই ঐ লগ পাই,
এৰিব নোৱাৰোঁ মাতি।
(পাহাৰ আৰু ভৈয়ামৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক আৰু সৰুকালৰ নিভাঁজ প্ৰেমৰ স্মৃতি এই বিহু নামটিত সোমাই আছে। সৰুকালৰ পৰাই গঢ়ি উঠা প্ৰেমৰ এনাজৰী যে চিৰযুগমীয়া, তাকেই ইয়াত বুজোৱা হৈছে।)
◽ অষ্টম বিহু নাম:
ঢোলত চাপৰ মাৰি কঁকালত টঙালি,
বিহুলৈ ওলাবৰ হ’ল।
গগণা বজাই ঐ পেপাঁটি বজাই,
গাভৰু নাচনী ৰ’ল।
(বিহুতলীত নাচনী আৰু ঢুলীয়াৰ প্ৰস্তুতিৰ বৰ্ণনা। কঁকালত টঙালি বান্ধি ঢুলীয়া ওলোৱাৰ সমান্তৰালকৈ পেঁপা আৰু গগণাৰ সুৰত নাচনীয়ে নিজকে সজাই তোলাৰ উছাহ ইয়াত প্ৰকাশিত।)
◽ নৱম বিহু নাম:
চ'তে গৈয়ে গৈয়ে ব'হাগে পালেহি,
উৰিলে বৰদৈচিলা।
গছৰ কুঁহিপাতে বিহু বিহু কৰিলে,
গাত নাই সাতখন শিলা।
(বৰ্ণনা: চ'ত মাহ শেষ হৈ ব'হাগৰ আগমন আৰু বৰদৈচিলাৰ প্ৰভাৱত প্ৰকৃতি আৰু মানুহৰ মনৰ অস্থিৰ অথচ আনন্দিত অৱস্থাৰ সুন্দৰ প্ৰকাশ। বিহুৰ বতৰত মানুহৰ গাত যেন তিলমাত্ৰও অৱসাদ নাথাকে।)
◽ দশম বিহু নাম:
নাহৰ ফুল ফুলিলে গোন্ধত আমোলমোল,
কপৌফুল ফুলিলে ডালত।
তোমাক দেখিলে চেনাই ঐ জুৰ পৰে,
মৰম বিলাইছোঁ গাত।
(নাহৰ আৰু কপৌফুলৰ সুবাসৰ লগত প্ৰিয়জনৰ সান্নিধ্যৰ তুলনা কৰি গোৱা এটি অতি জনপ্ৰিয় প্ৰেমৰ বিহু নাম। প্ৰিয়জনক দেখিলে মনৰ সকলো দুখ-ভাগৰ আঁতৰি জুৰ পৰে।)
শেষত প্ৰতিগৰাকী পঢ়ুৱৈলৈ অসমীয়াৰ হিয়াৰ আমঠু ৰঙালী বিহুটিৰ হিয়াভৰা শুভেচ্ছা জ্ঞাপন কৰিলোঁ। আশাকৰোঁ সকলোৰে নতুন বছৰটি সুখৰ হওঁক।
