কি কি ৰোগত উশাহ-নিশাহ লোৱাত কষ্ট অনুভৱ হ'য়? ইয়াৰ চিকিৎসাৰ বিষয়ে জানিবলৈ পঢ়িব।
( অপূৰ্ব দাস )
উশাহ-নিশাহ লোৱাত কষ্ট অনুভৱ হোৱা বা শ্বাসকষ্ট (যাক চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ভাষাত ডিচপনিয়া বুলি কোৱা হয়) মানৱ শৰীৰৰ এক অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু সতৰ্কতামূলক লক্ষণ। আমি সাধাৰণতে উশাহ লোৱা প্ৰক্ৰিয়াটো কোনো ধৰণৰ প্ৰচেষ্টা নোহোৱাকৈয়ে চলি থাকে, কিন্তু যেতিয়া উশাহ ল'বলৈ আমাক অতিৰিক্ত শক্তিৰ প্ৰয়োজন হয় বা বুকুখন গধুৰ অনুভৱ হয়, তেতিয়াই শ্বাসকষ্ট হোৱা বুলি ধৰা হয়। এই সমস্যাটো হঠাতে আৰম্ভ হ'ব পাৰে বা লাহে লাহে দীৰ্ঘদিন ধৰি বৃদ্ধি পাব পাৰে। শ্বাসকষ্ট নিজে কোনো ৰোগ নহয়, বৰঞ্চ ই শৰীৰৰ ভিতৰত বাহৰ পাতি থকা আন কোনো গুৰুতৰ ৰোগৰ সংকেতহে। শ্বাসকষ্ট সৃষ্টি কৰা ৰোগসমূহ, ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ সাৱধানতা আৰু চিকিৎসাৰ বিষয়ে তলত বিতংভাৱে আলোচনা কৰা হ'ল।
উশাহ-নিশাহ লোৱাত কষ্টৰ সৃষ্টি কৰা প্ৰধান ৰোগসমূহ
🔴 হাপানী বা এজমা
◽ হাপানী হৈছে আমাৰ হাঁওফাঁওৰ বায়ুনলীৰ এক দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰদাহজনিত ৰোগ। এই ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ বায়ুনলীবোৰ ফুলি উঠে, সংকুচিত হয় আৰু অত্যধিক পৰিমাণে শ্লেষ্মা বা কফ উৎপন্ন কৰে। ইয়াৰ ফলত বতাহ চলাচল কৰা পথটো ঠেক হৈ পৰে আৰু উশাহ-নিশাহ লোৱাত যথেষ্ট কষ্ট হয়। সাধাৰণতে ধূলি, ধোঁৱা, ঠাণ্ডা বতাহ, পোহনীয়া জন্তুৰ নোম বা কোনো নিৰ্দিষ্ট এলাৰ্জীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে হাপানী ৰোগীৰ শ্বাসকষ্ট বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ লগতে বুকু টান মৰা আৰু উশাহ লওঁতে সুহুৰি বজোৱাৰ দৰে এক বিশেষ শব্দ হোৱা দেখা যায়।
🔴 ক্ৰনিক অব্ষ্ট্ৰাকটিভ পালমোনাৰী ডিজিজ
◽ ক্ৰনিক অব্ষ্ট্ৰাকটিভ পালমোনাৰী ডিজিজ হৈছে হাঁওফাঁওৰ আন এক অতি গুৰুতৰ ৰোগ, যি সাধাৰণতে দীৰ্ঘদিন ধৰি ধূমপান কৰা লোকৰ ক্ষেত্ৰত বেছিকৈ দেখা যায়। এই ৰোগত হাঁওফাঁওৰ বায়ুথলীবোৰ লাহে লাহে ধ্বংস হৈ গৈ থাকে আৰু ইয়াৰ স্থিতিষ্ঠাপকতা হেৰুৱাই পেলায়। ফলস্বৰূপে, ৰোগীয়ে পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে অক্সিজেন ল'ব নোৱাৰা হয় আৰু সামান্য পৰিশ্ৰম কৰিলেই অতিমাত্ৰা ভাগৰ বা শ্বাসকষ্ট অনুভৱ কৰে। এই ৰোগ একেবাৰে নিৰাময় কৰিব নোৱাৰি, কিন্তু চিকিৎসালয়ৰ জৰিয়তে নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব পাৰি।
🔴 নিউমোনিয়া আৰু ব্ৰংকাইটিছ
◽ নিউমোনিয়া হৈছে বেক্টেৰিয়া, ভাইৰাছ বা ভেঁকুৰৰ সংক্ৰমণৰ ফলত হাঁওফাঁওত হোৱা এক তীব্ৰ প্ৰদাহ। এই ৰোগত হাঁওফাঁওৰ বায়ুথলীবোৰত তৰল পদাৰ্থ বা পুঁজ জমা হয়, যাৰ ফলত তেজত অক্সিজেন মিহলি হোৱাত তীব্ৰ বাধাৰ সৃষ্টি হয়। নিউমোনিয়া হ'লে ৰোগীৰ তীব্ৰ জ্বৰ, কাঁহ, বুকুৰ বিষ আৰু প্ৰচণ্ড শ্বাসকষ্ট দেখা যায়। আনহাতে, ব্ৰংকাইটিছ ৰোগত বায়ুনলীত প্ৰদাহ হয় আৰু অবিৰত কাঁহৰ লগতে শ্বাসকষ্টৰ সৃষ্টি হয়।
🔴 যক্ষ্মা ৰোগ বা টিবি
◽ যক্ষ্মা ৰোগ মাইক'বেক্টেৰিয়াম টিউবাৰকিউল'চিছ নামৰ বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা সংক্ৰমিত হয় আৰু ই প্ৰধানকৈ হাঁওফাঁওক আক্ৰমণ কৰে। ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে দেশত শ্বাসকষ্টৰ অন্যতম প্ৰধান কাৰণ হৈছে যক্ষ্মা ৰোগ। দীৰ্ঘদিনীয়া কাঁহ, কাঁহৰ লগত তেজ ওলোৱা, ওজন হ্ৰাস পোৱা আৰু ৰাতি অত্যধিক ঘাম ওলোৱাৰ লগতে ৰোগীয়ে উশাহ-নিশাহ লোৱাত তীব্ৰ কষ্ট অনুভৱ কৰে।
🔴 হৃদযন্ত্ৰৰ বিকলতা বা হাৰ্ট ফেইলিয়ৰ
◽ শ্বাসকষ্ট কেৱল হাঁওফাঁওৰ ৰোগৰ বাবেই নহয়, হৃদযন্ত্ৰৰ সমস্যাৰ বাবেও হ'ব পাৰে। হৃদযন্ত্ৰই যেতিয়া শৰীৰৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ তেজ পাম্প কৰিবলৈ অক্ষম হয়, তেতিয়া তাক হাৰ্ট ফেইলিয়ৰ বুলি কোৱা হয়। এনে অৱস্থাত হাঁওফাঁওত তৰল পদাৰ্থ জমা হ'বলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ ফলত উশাহ-নিশাহ লোৱাত তীব্ৰ কষ্ট হয়। বিশেষকৈ ৰাতি শুই থকা অৱস্থাত, চিৰি বগাই গ'লে বা খোজকাঢ়িলে ৰোগীয়ে বেছি শ্বাসকষ্ট অনুভৱ কৰে।
🔴 ৰক্তহীনতা বা এনিমিয়া
◽ আমাৰ তেজত থকা লোহিত ৰক্তকণিকা বা হিম'গ্ল'বিনে হাঁওফাঁওৰ পৰা শৰীৰৰ বিভিন্ন অংশলৈ অক্সিজেন কঢ়িয়াই নিয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কামটো কৰে। ৰক্তহীনতা ৰোগত শৰীৰত পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ হিম'গ্ল'বিন নাথাকে, যাৰ বাবে শৰীৰৰ কোষে কোষে অক্সিজেনৰ অভাৱ ঘটি শ্বাসকষ্টৰ সৃষ্টি হয়। এই ৰোগীসকলে সামান্য কাম কৰিলেই অতিশয় ভাগৰুৱা অনুভৱ কৰে আৰু সঘনাই উশাহ ল'বলগীয়া হয়।
🔴 ক'ভিড-১৯ আৰু অন্যান্য ভাইৰেল সংক্ৰমণ
◽ সাম্প্ৰতিক সময়ত ক'ভিড-১৯ ভাইৰাছে সমগ্ৰ বিশ্বতে যি আতংকৰ সৃষ্টি কৰিছিল, তাৰ প্ৰধান লক্ষ্য আছিল হাঁওফাঁও। এই ভাইৰাছৰ সংক্ৰমণৰ ফলত হাঁওফাঁওৰ কাম কৰাৰ ক্ষমতা দ্ৰুতগতিত হ্ৰাস পায় আৰু ৰোগীয়ে উশাহ লোৱাত তীব্ৰ কষ্ট পায়। ইয়াৰ উপৰিও ইনফ্লুয়েঞ্জা বা অন্যান্য ভাইৰেল জ্বৰতো শ্বাসকষ্টৰ লক্ষণ প্ৰকট হৈ উঠিব পাৰে।
🔴 পালমোনাৰী এম্বলিজম
◽ পালমোনাৰী এম্বলিজম হৈছে এক অতি মাৰাত্মক অৱস্থা য'ত হাঁওফাঁওৰ ৰক্তবাহী নলীত তেজ গোট মাৰি তেজ চলাচলত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে। সাধাৰণতে ভৰিৰ শিৰাত গোট মৰা তেজৰ চেঁকুৰা উটি আহি হাঁওফাঁওত আবদ্ধ হ'লে এনে হয়। ইয়াৰ ফলত হঠাতে অতি তীব্ৰ শ্বাসকষ্ট, বুকুৰ বিষ আৰু তেজ বমি হোৱা দেখা যাব পাৰে।
🔴 মানসিক চাপ আৰু পেণিক এটেক
◽ কেতিয়াবা কোনো ধৰণৰ শাৰীৰিক ৰোগ নোহোৱাকৈও কেৱল অত্যধিক মানসিক চাপ, ভয় বা পেণিক এটেকৰ বাবে মানুহে উশাহ-নিশাহ লোৱাত কষ্ট পাব পাৰে। এনে অৱস্থাত মানুহে অতি খৰতকীয়াকৈ আৰু গভীৰভাৱে উশাহ ল'বলৈ আৰম্ভ কৰে যাক হাইপাৰভেণ্টিলেচন বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত বুকুত বিষ, হাত-ভৰি জিনজিনোৱা আৰু মূৰ ঘূৰোৱা সমস্যাও হ'ব পাৰে।
🔴 উশাহ-নিশাহ লোৱাত কষ্ট হ'লে ল'বলগীয়া সাৱধানতাসমূহ
শ্বাসকষ্টৰ দৰে ভয়াবহ পৰিস্থিতিৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ বা এই সমস্যা নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিবলৈ দৈনন্দিন জীৱনত কিছুমান বিশেষ সাৱধানতা অৱলম্বন কৰাটো অত্যন্ত জৰুৰী।
🔴 ধূমপান সম্পূৰ্ণৰূপে ত্যাগ কৰা
◽ ধূমপান হৈছে হাঁওফাঁওৰ ৰোগ আৰু শ্বাসকষ্টৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শত্ৰু। চিগাৰেট, বিড়ি আদিৰ ধোঁৱাই বায়ুনলী আৰু বায়ুথলীবোৰ চিৰদিনৰ বাবে ধ্বংস কৰিব পাৰে। সেয়েহে, শ্বাসকষ্টৰ সামান্যতম লক্ষণ দেখিলেই ধূমপান একেবাৰে ত্যাগ কৰিব লাগে আৰু আনৰ ধূমপানৰ ধোঁৱাৰ পৰাও নিজকে বচাই ৰাখিব লাগে।
🔴 প্ৰদূষণ আৰু ধূলি-মাকতিৰ পৰা সুৰক্ষা
◽ বৰ্তমান সময়ত বাহিৰৰ বায়ু প্ৰদূষণ, যান-বাহনৰ ধোঁৱা, কল-কাৰখানাৰ বিষাক্ত ধোঁৱা আদিয়ে শ্বাসকষ্টৰ সমস্যা বহুগুণে বৃদ্ধি কৰিছে। প্ৰয়োজনত বাহিৰলৈ ওলালে উন্নত মানৰ মাস্ক (যেনে এন-৯৫) পৰিধান কৰা উচিত। ঘৰৰ ভিতৰখন পৰিষ্কাৰ ৰাখিব লাগে যাতে ধূলি, পোহনীয়া জন্তুৰ নোম, পইতাঁচোৰা বা ভেঁকুৰ জমা হ'ব নোৱাৰে।
🔴 সুষম আহাৰ আৰু স্বাস্থ্যসন্মত ওজন
◽ অত্যাধিক ওজন বা মেদবহুলতাৰ ফলত বুকু আৰু হাঁওফাঁওৰ ওপৰত অতিৰিক্ত চাপ পৰে, যাৰ বাবে উশাহ লোৱাত কষ্ট হয়। সেয়েহে, পুষ্টিকৰ আৰু সুষম আহাৰ গ্ৰহণ কৰি নিজৰ ওজন নিয়ন্ত্ৰণত ৰখাটো অতি প্ৰয়োজন। প্ৰচুৰ পৰিমাণে সতেজ ফল-মূল, সেউজীয়া শাক-পাচলি আৰু পৰ্যাপ্ত পানী খাব লাগে। ভিটামিন চি আৰু এণ্টি-অক্সিডেণ্ট যুক্ত আহাৰে হাঁওফাঁও সুস্থ ৰখাত সহায় কৰে।
🔴 নিয়মীয়া শাৰীৰিক ব্যায়াম আৰু যোগাসন
◽ চিকিৎসকে পৰামৰ্শ দিয়া অনুসৰি নিয়মীয়াকৈ লঘু ব্যায়াম বা খোজকঢ়া অভ্যাস কৰিলে হাঁওফাঁও আৰু হৃদযন্ত্ৰৰ কাৰ্যক্ষমতা বৃদ্ধি পায়। প্ৰাণায়াম (যেনে অণুলোম-বিলোম, কপালভাটি) আদি উশাহ-নিশাহৰ ব্যায়ামে শ্বাসকষ্ট দূৰ কৰাত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। পিছে অত্যধিক প্ৰদূষণ থকা সময়ত বাহিৰত ব্যায়াম কৰাৰ পৰা বিৰত থকাই শ্ৰেয়।
🔴 এলাৰ্জেনৰ পৰা আঁতৰত থকা
◽ যিবোৰ বস্তুৰ পৰা আপোনাৰ এলাৰ্জী হয়, সেইবোৰ চিনাক্ত কৰি তাৰ পৰা নিজকে বচাই ৰাখিব। কিছুমান নিৰ্দিষ্ট ফুলৰ ৰেণু, ধূপৰ ধোঁৱা, মহ খেদা কুণ্ডলীৰ ধোঁৱা, প্ৰসাধন সামগ্ৰীৰ তীব্ৰ গোন্ধ আদিৰ পৰা শ্বাসকষ্ট আৰম্ভ হ'ব পাৰে।
🔴 ঋতুভিত্তিক ৰোগৰ প্ৰতিষেধক গ্ৰহণ
◽ নিউমোনিয়া, ইনফ্লুয়েঞ্জা বা ক'ভিড-১৯ ৰ দৰে ৰোগৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ সময়মতে চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ লৈ প্ৰয়োজনীয় ভেকচিন বা প্ৰতিষেধক গ্ৰহণ কৰিব লাগে। ইয়াৰ ফলত শ্বাসতন্ত্ৰৰ সংক্ৰমণৰ আশংকা বহুখিনি হ্ৰাস পায়।
🔴 উশাহ-নিশাহ লোৱাত কষ্ট হোৱাৰ চিকিৎসা প্ৰণালী
শ্বাসকষ্টৰ চিকিৎসা সম্পূৰ্ণৰূপে নিৰ্ভৰ কৰে ইয়াৰ মূল কাৰণটোৰ ওপৰত। সেয়েহে, সঠিক ৰোগ নিৰ্ণয়ৰ বাবে অভিজ্ঞ চিকিৎসকৰ ওচৰলৈ যোৱাটো সৰ্বপ্ৰথম কৰ্তব্য। চিকিৎসকে ৰোগীৰ অৱস্থা পৰীক্ষা কৰি তলত উল্লেখ কৰা ধৰণৰ চিকিৎসা প্ৰদান কৰিব পাৰে:
🔴 ব্ৰংকোডাইলেটৰ আৰু ইনহেলাৰৰ প্ৰয়োগ
◽ হাপানী বা ক্ৰনিক অব্ষ্ট্ৰাকটিভ পালমোনাৰী ডিজিজ ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰত চিকিৎসকে প্ৰধানকৈ ইনহেলাৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিয়ে। ইনহেলাৰৰ জৰিয়তে ঔষধ পোনে পোনে হাঁওফাঁওৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে আৰু সংকুচিত হৈ থকা বায়ুনলীবোৰ ক্ষিপ্ৰতাৰে মুকলি কৰি দিয়ে। ইয়াৰ ফলত ৰোগীয়ে লগে লগে উশাহ লোৱাত আৰাম পায়। নেবুলাইজাৰ মেচিনৰ জৰিয়তেও এই ঔষধ ভাপৰ ৰূপত প্ৰদান কৰা হয়।
🔴 অক্সিজেন থেৰাপী
◽ যেতিয়া ৰোগীৰ তেজত অক্সিজেনৰ মাত্ৰা (অক্সিজেন চেচুৰেচন) বিপদজনকভাৱে কমি যায়, তেতিয়া বাহিৰৰ পৰা কৃত্ৰিমভাৱে অক্সিজেন দিয়াৰ প্ৰয়োজন হয়। বিশেষকৈ ক'ভিড-১৯, গুৰুতৰ নিউমোনিয়া বা হাৰ্ট ফেইলিয়ৰৰ ৰোগীক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাই চিলিণ্ডাৰ বা অক্সিজেন কনচেনট্ৰেটৰৰ জৰিয়তে এই অক্সিজেন থেৰাপী দিয়া হয়। অৱস্থা অতিশয় গুৰুতৰ হ'লে ভেন্টিলেটৰৰ সহায় লোৱা হয়।
🔴 এন্টিবায়টিক, এন্টিভাইৰেল আৰু অন্যান্য ঔষধ
◽ যদি শ্বাসকষ্টৰ মূল কাৰণ বেক্টেৰিয়া জনিত নিউমোনিয়া বা যক্ষ্মা ৰোগ হয়, তেন্তে চিকিৎসকে নিৰ্দিষ্ট এন্টিবায়টিক ঔষধৰ বিধান দিয়ে। ভাইৰেল সংক্ৰমণৰ বাবে এন্টিভাইৰেল ঔষধ দিয়া হয়। ইয়াৰ উপৰিও বায়ুনলীৰ প্ৰদাহ কমাবলৈ কৰ্টিক'ষ্টেৰইড আৰু হৃদযন্ত্ৰৰ সমস্যাৰ বাবে ৰক্তচাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা তথা প্ৰস্ৰাৱৰ পৰিমাণ বঢ়োৱা ঔষধ (ডাইউৰেটিক্স) প্ৰদান কৰা হয়, যাতে হাঁওফাঁওত জমা হোৱা পানী হ্ৰাস পায়।
🔴 পালমোনাৰী ৰিহেবিলিটেচন
◽ দীৰ্ঘদিনীয়া হাঁওফাঁওৰ ৰোগত ভোগা লোকসকলক পালমোনাৰী ৰিহেবিলিটেচন প্ৰগ্ৰেমত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হয়। এই বিশেষ কাৰ্যসূচীত ৰোগীক সঠিকভাৱে উশাহ লোৱাৰ কৌশল, বুকুৰ ফিজিঅ'থেৰাপী, মানসিক চাপ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু ৰোগৰ সৈতে কেনেদৰে স্বাভাৱিক জীৱন যাপন কৰিব পাৰি সেই বিষয়ে প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়।
🔴 পৰ্যাপ্ত বিশ্ৰাম আৰু তৰল পদাৰ্থ গ্ৰহণ
◽ উশাহ লোৱাত কষ্ট হোৱা সময়ত ৰোগীয়ে কোনো ধৰণৰ গধুৰ কাম নকৰি পৰ্যাপ্ত বিশ্ৰাম লোৱাটো অতি জৰুৰী। লগতে, শৰীৰত পানীৰ অভাৱ হ'বলৈ নিদিবৰ বাবে গৰম পানী, চুপ আদি তৰল পদাৰ্থ গ্ৰহণ কৰিব লাগে। গৰম পানীৰ ভাপ (ষ্টীম ইনহেলেচন) ল'লেও বুকুত জমা হৈ থকা কফ বাহিৰ হোৱাত সহায় হয় আৰু বায়ুনলী পৰিষ্কাৰ হৈ শ্বাসকষ্ট লাঘৱ হয়।
উশাহ-নিশাহ লোৱাত কষ্ট হোৱা সমস্যাটোক কেতিয়াও সাধাৰণ বুলি আওকাণ কৰিব নালাগে। যদি হঠাতে অতিমাত্ৰা শ্বাসকষ্ট হয়, বুকুৰ তীব্ৰ বিষ থাকে, ওঁঠ বা আঙুলিৰ নখ নীলা পৰি যায় বা ৰোগীৰ জ্ঞান হেৰুৱাই পেলোৱাৰ উপক্ৰম হয়, তেন্তে এক মুহূৰ্তও পলম নকৰি ততাতৈয়াকৈ ওচৰৰ চিকিৎসালয়ৰ জৰুৰীকালীন বিভাগত উপস্থিত হোৱা উচিত। সঠিক সময়ত কৰা ৰোগ নিৰ্ণয়, চিকিৎসকৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি কৰা নিয়মীয়া চিকিৎসা আৰু সচেতনতাই আপোনাক শ্বাসকষ্টৰ দৰে সমস্যাৰ পৰা মুক্ত কৰি এক সুস্থ জীৱন যাপন কৰাত সহায় কৰিব।
