বন্ধ হ'ব পাৰে ভাৰতত WhatsApp! কিন্তু কিয়? জানিবলৈ পঢ়িব।
( অপূৰ্ব দাস )
হোৱাটছএপ (WhatsApp) ভাৰতত বন্ধ হোৱাৰ সম্ভাৱনা
আৰু ইয়াৰ আঁৰৰ কাৰণসমূহ বৰ্তমান সময়ত এক চৰ্চিত বিষয় হৈ পৰিছে। ভাৰতত প্ৰায় ৫০ কোটিতকৈও অধিক মানুহে দৈনন্দিন যোগাযোগৰ বাবে হোৱাটছএপ ব্যৱহাৰ কৰে। এনে পৰিস্থিতিত, এই এপটো বন্ধ হোৱাৰ খবৰে জনসাধাৰণৰ মাজত উদ্বেগৰ সৃষ্টি কৰিছে।
⚪ হোৱাটছএপ বন্ধ হোৱাৰ চৰ্চা কিয় চলিছে?
হোৱাটছএপ ভাৰতত বন্ধ হোৱাৰ মূল কাৰণটো হ'ল ভাৰত চৰকাৰৰ ‘তথ্য প্ৰযুক্তি নিয়ম, ২০২১’ (IT Rules, 2021) আৰু হোৱাটছএপৰ ‘গোপনীয়তা নীতি’ (Privacy Policy) ৰ মাজত থকা সংঘাত।
শেহতীয়াকৈ দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ত চলি থকা এক গোচৰৰ শুনানিত হোৱাটছএপৰ তৰফৰ পৰা স্পষ্টকৈ কোৱা হৈছিল যে যদি তেওঁলোকক চৰকাৰৰ নতুন নিয়ম মানিবলৈ বাধ্য কৰোৱা হয়, তেন্তে তেওঁলোকে ভাৰত ত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য হ'ব।
ইয়াৰ মূল কাৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণে বিশ্লেষণ কৰিব পাৰি:
⚪ মূল বিবাদ: ‘ট্ৰেচিবিলিটি’ বা বাৰ্তাৰ উৎস চিনাক্তকৰণ
চৰকাৰ আৰু হোৱাটছএপৰ মাজত থকা সংঘাতৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু হ'ল ‘ট্ৰেচিবিলিটি’ (Traceability)।
◽ চৰকাৰৰ দাবী:
ভাৰত চৰকাৰৰ নতুন তথ্য প্ৰযুক্তি নিয়ম (Rule 4(2) of the Information Technology Rules, 2021) অনুসৰি, চৰকাৰে যেতিয়া বিচাৰিব, তেতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মবোৰে কোনো নিৰ্দিষ্ট বাৰ্তা বা মেছেজৰ "প্ৰথম প্ৰেৰক" (First Originator) বা বাৰ্তাটি কোনে পোনপ্ৰথামে লিখিছিল বা পঠিয়াইছিল, সেই তথ্য চৰকাৰক দিব লাগিব। চৰকাৰৰ মতে, দেশৰ নিৰাপত্তা, আইন-শৃংখলা ৰক্ষা, আৰু ভুৱা বাতৰি ৰোধ কৰাৰ বাবে এইটো জৰুৰী।
◽ হোৱাটছএপৰ যুক্তি:
হোৱাটছএপে এই নিয়ম মানিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, মেছেজৰ প্ৰথম প্ৰেৰকক চিনাক্ত কৰিবলৈ হ'লে তেওঁলোকে নিজৰ প্লেটফৰ্মৰ ‘এণ্ড-টু-এণ্ড এনক্ৰিপশ্বন’ (End-to-End Encryption) নীতি ভংগ কৰিব লাগিব।
⚪ এণ্ড-টু-এণ্ড এনক্ৰিপশ্বন (End-to-End Encryption) কি আৰু কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
হোৱাটছএপৰ জনপ্ৰিয়তাৰ মূল কাৰণ হ'ল ইয়াৰ নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা।
◽ এনক্ৰিপশ্বনৰ অৰ্থ:
হোৱাটছএপৰ মেছেজবোৰ ‘এণ্ড-টু-এণ্ড এনক্ৰিপটেড’ হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল, যেতিয়া আপুনি কাৰোবালৈ মেছেজ পঠিয়ায়, সেই মেছেজটো কেৱল আপুনি আৰু আপুনি পঠোৱা ব্যক্তিজনেহে পঢ়িব পাৰে। আনকি স্বয়ং হোৱাটছএপ কৰ্তৃপক্ষ, ইন্টাৰনেট সেৱা প্ৰদানকাৰী বা চৰকাৰেও এই মেছেজ পঢ়িব নোৱাৰে।
◽ হোৱাটছএপৰ সমস্যা:
হোৱাটছএপে আদালতত যুক্তি দৰ্শাইছে যে চৰকাৰৰ ‘ট্ৰেচিবিলিটি’ নিয়ম মানিবলৈ হ'লে তেওঁলোকে প্ৰতিটো মেছেজৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিব লাগিব বা মেছেজৰ লগত এক ধৰণৰ ‘ডিজিটেল ফিংগাৰপ্ৰিণ্ট’ সংলগ্ন কৰিব লাগিব। ইয়াৰ ফলত ব্যৱহাৰকাৰীৰ গোপনীয়তা (Privacy) সম্পূৰ্ণৰূপে নষ্ট হ'ব। তেওঁলোকে কয়, "আমি গোপনীয়তাৰ অধিকাৰক সুৰক্ষা দিম, নহলে আমি ভাৰতত সেৱা আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰিম।"
⚪ ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা বনাম গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ
এই সমগ্ৰ বিতৰ্কটো এতিয়া দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়ৰ মাজত আৱদ্ধ হৈ পৰিছে— ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা আৰু ব্যক্তিগত গোপনীয়তা।
◽ চৰকাৰৰ স্থিতি:
ভাৰত চৰকাৰে যুক্তি দিছে যে বৰ্তমান সময়ত হোৱাটছএপৰ জৰিয়তে দ্ৰুতগতিত ভুৱা বাতৰি, সাম্প্ৰদায়িক হিংসা সৃষ্টি কৰা মেছেজ, আৰু দেশবিৰোধী কাৰ্যকলাপৰ পৰিকল্পনা বিয়পি পৰে। এনে অপৰাধমূলক কাৰ্যকলাপৰ মূল হোতা বা প্ৰথম বাৰ্তা প্ৰেৰকক বিচাৰি উলিওৱাটো দেশৰ সুৰক্ষাৰ বাবে অত্যন্ত জৰুৰী। চৰকাৰে স্পষ্ট কৰিছে যে তেওঁলোকে সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ মেছেজ পঢ়িব বিচৰা নাই, কেৱল গুৰুতৰ অপৰাধৰ লগত জড়িত মেছেজৰ উৎসটোহে বিচাৰিছে।
◽ হোৱাটছএপৰ স্থিতি:
হোৱাটছএপে কয় যে এবাৰ যদি এনক্ৰিপশ্বন ভংগ কৰাৰ ব্যৱস্থা তৈয়াৰ কৰা হয়, তেন্তে সেই ব্যৱস্থাৰ অপব্যৱহাৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ইয়াৰ ফলত সাংবাদিক, সমাজকৰ্মী আৰু সাধাৰণ নাগৰিকৰ বাক-স্বাধীনতা খৰ্ব হ'ব পাৰে। তেওঁলোকে ভাৰতীয় সংবিধানৰ ২১ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত থকা 'গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ'ৰ কথা উল্লেখ কৰি চৰকাৰৰ নিয়মক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছে।
⚪ আইনী যুঁজ আৰু বৰ্তমানৰ স্থিতি
বৰ্তমান এই বিষয়টো দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয় আৰু উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰাধীন হৈ আছে।
◽ হোৱাটছএপ আৰু ইয়াৰ মূল কোম্পানী 'মেটা' (Meta)-এ এই নিয়মৰ বিৰুদ্ধে আদালতত আৱেদন জনাইছে।
◽ ২০২৪ চনৰ প্ৰাৰম্ভিক শুনানিসমূহত হোৱাটছএপৰ অধিবক্তাই আদালতত স্পষ্টভাৱে কৈছিল, "ট্ৰেচিবিলিটিৰ নিয়ম বলবৎ কৰিলে আমাৰ মূল গাঁথনি ভংগ হ'ব। এনে হ'লে আমাৰ ভাৰত এৰি যোৱাৰ বাহিৰে আন কোনো বিকল্প নাথাকিব।"
◽ আনহাতে, চৰকাৰেও নিজৰ স্থিতিত অটল হৈ আছে আৰু এই নিয়মক দেশৰ আইন হিচাপে মানি ল'বলৈ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছে।
⚪ যদি হোৱাটছএপ সঁচাকৈয়ে বন্ধ হয়, তেন্তে কি হ'ব?
হোৱাটছএপ বন্ধ হ'লে ভাৰতৰ ডিজিটেল অৰ্থনীতি আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাত এক ডাঙৰ প্ৰভাৱ পৰিব।
◽ সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ সমস্যা: কোটি কোটি মানুহে পৰিয়াল আৰু বন্ধু-বৰ্গৰ সৈতে যোগাযোগ হেৰুৱাব। ফটো, ভিডিঅ' আৰু জৰুৰী নথি-পত্ৰ আদান-প্ৰদানত অসুবিধা হ'ব।
◽ ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়: ভাৰতত হাজাৰ হাজাৰ সৰু ব্যৱসায়ীয়ে হোৱাটছএপ বিজনেছ (WhatsApp Business) ব্যৱহাৰ কৰি গ্ৰাহকৰ লগত যোগাযোগ কৰে। তেওঁলোকৰ ব্যৱসায়ত ইয়াৰ পোনপটীয়া কু-প্ৰভাৱ পৰিব।
◽ ডিজিটেল পেমেন্ট: হোৱাটছএপ পেমেন্ট (WhatsApp Pay) সেৱা ব্যাহত হ'ব।
⚪ বিকল্প কি হ'ব পাৰে?
যদি হোৱাটছএপ বন্ধ হয়, তেন্তে ভাৰতীয় ব্যৱহাৰকাৰীয়ে অন্য বিকল্প বাছনি কৰিবলগীয়া হ'ব পাৰে। যেনে—
◽ টেলিগ্ৰাম (Telegram): ই বৰ্তমান হোৱাটছএপৰ প্ৰধান
প্ৰতিদ্বন্দ্বী।
◽ চিগনেল (Signal): যি গোপনীয়তাৰ বাবে বিশ্বজুৰি জনপ্ৰিয়।
◽ Arattai App: হোৱাটছএপৰ দৰেই ভাৰতীয় হ'য়। বৰ্তমান জনপ্ৰিয় হ'বলৈ আৰম্ভ কৰিছে।
◽ ভাৰতীয় এপ: চৰকাৰে সন্দেশ (Sandes) নামৰ এটা দেশীয় মেছেজিং এপ মুকলি কৰিছে যদিও ই ইমান জনপ্ৰিয় হোৱা নাই।
বৰ্তমানলৈকে হোৱাটছএপ ভাৰতত নিষিদ্ধ ঘোষণা কৰা হোৱা নাই। এইটো এটা আইনী প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজত আছে। হোৱাটছএপে "ভাৰত এৰিব" বুলি কোৱাটো আচলতে আদালতত তেওঁলোকৰ এটা শক্তিশালী যুক্তি বা সতৰ্কবাণীহে আছিল। বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ভাৰত হোৱাটছএপৰ বাবে বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বজাৰ, সেয়েহে তেওঁলোকে সহজে ভাৰত এৰি যোৱাৰ সম্ভাৱনা কম। আনহাতে, চৰকাৰেও ইমান বৃহৎ সংখ্যক ব্যৱহাৰকাৰীৰ সুবিধাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি এটা মধ্যমীয়া পথ বিচাৰি উলিওৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।
গতিকে, হোৱাটছএপ বন্ধ হ'ব বুলি যি খবৰ ওলাইছে, সেয়া বৰ্তমানলৈকে কেৱল এক আইনী সংঘাতৰ অংশ আৰু ভৱিষ্যতে আদালতৰ ৰায়ৰ ওপৰতহে ইয়াৰ চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত নিৰ্ভৰ কৰিব।
