মূৰৰ ওকণিৰ বাবে ওড়িশাৰ পুৰীত ১২ বছৰীয়া লক্ষ্মীপ্ৰিয়াৰ মৃত্যু!

মূৰৰ ওকণিৰ বাবে ওড়িশাৰ পুৰীত ১২ বছৰীয়া লক্ষ্মীপ্ৰিয়াৰ মৃত্যু!

 

( অনুৰাধা দাস )

ওড়িশাৰ পুৰীত সংঘটিত ১২ বছৰীয়া লক্ষ্মীপ্ৰিয়াৰ কৰুণ মৃত্যুৱে আমাক সকলোকে আচৰিত কৰি তুলিছে।

সাধাৰণতে আমি মূৰৰ ওকণিক এক সাধাৰণ আৰু আমনিদায়ক সমস্যা বুলিহে গণ্য কৰোঁ। কিন্তু এই সৰু পৰজীৱীবিধ যে কেতিয়াবা মৃত্যুৰ কাৰণ হ’ব পাৰে, সেয়া সহজতে বিশ্বাস কৰিব নোৱাৰি। লক্ষ্মীপ্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত অত্যধিক ওকণিৰ বাবে মূৰৰ ছালত মাৰাত্মক সংক্ৰমণ (Infection) হৈছিল, যাৰ ফলত তাইৰ শৰীৰত বিষ ক্ৰিয়া আৰম্ভ হয় আৰু শেষত অকাল মৃত্যুক আঁকোৱালি ল’ব লগা হয়।

এই ঘটনাটোৱে বুজায় যে শৰীৰৰ সৰু সৰু সমস্যাবোৰকো কেতিয়াও অৱহেলা কৰিব নালাগে। তলত এই বিষয়ত বিস্তৃত আলোচনা আগবঢ়োৱা হ’ল— ওকণিয়ে কেনেকৈ মানুহৰ প্ৰাণ ল’ব পাৰে, ইয়াৰ লক্ষণসমূহ কি, আৰু ইয়াক নিৰ্মূল কৰাৰ ঘৰুৱা তথা আধুনিক চিকিৎসা পদ্ধতিসমূহ কি কি।

⚪ মূৰৰ ওকণি কি আৰু ই কেনেকৈ মাৰাত্মক হ’ব পাৰে?

ওকণি হৈছে মানুহৰ মূৰৰ ছালত বাস কৰা এবিধ ক্ষুদ্ৰ পৰজীৱী (Parasite)। ই মানুহৰ মূৰৰ ছালৰ পৰা তেজ শুহি জীয়াই থাকে। বৈজ্ঞানিক ভাষাত ইয়াক Pediculus humanus capitis বুলি কোৱা হয়। সাধাৰণতে ওকণিয়ে পোনপটীয়াকৈ কোনো মাৰাত্মক ৰোগ সৃষ্টি নকৰে, কিন্তু ইয়াৰ পৰোক্ষ প্ৰভাৱ বা 'পাৰ্শ্বক্ৰিয়া' কেতিয়াবা ভয়ংকৰ হ’ব পাৰে। লক্ষ্মীপ্ৰিয়াৰ ঘটনাটো তাৰেই এক উদাহৰণ।

◽ওকণিয়ে সৃষ্টি কৰা জটিলতাসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ’ল যি মৃত্যুৰ কাৰণ হ’ব পাৰে:

(১) ৰক্তাল্পতা বা এনিমিয়া (Anemia):

যদি কাৰোবাৰ মূৰত হাজাৰ হাজাৰ ওকণি থাকে আৰু সিহঁতে দীৰ্ঘদিন ধৰি তেজ শুহি থাকে, তেন্তে সেই ব্যক্তিজনৰ শৰীৰত হিম’গ্লবিনৰ অভাৱ হ’ব পাৰে। বিশেষকৈ শিশুসকলৰ ক্ষেত্ৰত ই তীব্ৰ ৰক্তাল্পতা বা 'এনিমিয়া'ৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শৰীৰ দুৰ্বল হৈ পৰে আৰু ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা কমি যায়।

(২) চেকেণ্ডাৰী বেক্টেৰিয়েল ইনফেকচন (Secondary Bacterial Infection):

ওকণিৰ কামোৰৰ ফলত মূৰত তীব্ৰ খজুৱতি হয়। নখৰে বেছিকৈ খজুৱালে মূৰৰ ছাল ফাটি যায় আৰু ঘা লাগে। এই মুকলি ঘা-বোৰৰ মাজেৰে ষ্টেফাইলোকক্কাচ (Staphylococcus) আৰু ষ্ট্ৰেপটোকক্কাচ (Streptococcus) নামৰ মাৰাত্মক বেক্টেৰিয়াসমূহ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰে। লক্ষ্মীপ্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত সম্ভৱতঃ এনেকুৱাই হৈছিল।

(৩) চেপ্টিচেমিয়া বা ৰক্তবিষক্ৰিয়া (Septicemia/Sepsis):

মূৰৰ ছালৰ সংক্ৰমণ যেতিয়া তেজৰ লগত মিহলি হয়, তেতিয়া ইয়াক চেপ্টিচেমিয়া বা চেপ্সিছ বুলি কোৱা হয়। ই এক জৰুৰীকালীন চিকিৎসা অৱস্থা। তেজত বিষক্ৰিয়া হ’লে ই শৰীৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগসমূহ যেনে— কিডনী, লিভাৰ আৰু হৃদযন্ত্ৰক বিকল কৰি পেলাব পাৰে। লক্ষ্মীপ্ৰিয়াৰ যিহেতু বমি আৰু তেজ বমি হৈছিল, তাৰ অৰ্থ হ’ল সংক্ৰমণ তাইৰ গোটেই শৰীৰত বিয়পি পৰিছিল আৰু তাইৰ অংগসমূহ বিকল (Multiple Organ Failure) হ’বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।

(৪) মানসিক চাপ আৰু টোপনিৰ ক্ষতি:

অত্যধিক খজুৱতিৰ ফলত ৰোগীৰ টোপনি ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। দীৰ্ঘদিন ধৰি টোপনি নহ’লে শৰীৰ আৰু মগজু দুৰ্বল হৈ পৰে, যিটোৱে যিকোনো সংক্ৰমণৰ সৈতে যুঁজ দিয়াত বাধা দিয়ে।

◽লক্ষণসমূহ (Symptoms)

ওকণি হোৱাৰ প্ৰাথমিক লক্ষণসমূহ চিনি পোৱাটো অত্যন্ত জৰুৰী যাতে ই ভয়ংকৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিব নোৱাৰে।

◽ তীব্ৰ খজুৱতি: মূৰৰ তালু, ডিঙিৰ পিছফালে আৰু কাণৰ আশে-পাশে প্ৰচণ্ড খজুৱতি হোৱা।

◽ লিদ বা ওকণিৰ কণী: চুলিৰ গুৰিত বগা বগা সৰু কণী (লিদ) দেখা পোৱা। এইবোৰ উফিৰ দৰে সৰি নপৰে, চুলিত লাগি ধৰি থাকে।

◽ ৰঙা দাগ বা ফোহা: খজুৱতিৰ ফলত মূৰত সৰু সৰু ৰঙা গুটি বা ঘা সৃষ্টি হোৱা।

◽ লিম্ফ নোড বা গ্ৰন্থি ফুলি উঠা: যদি সংক্ৰমণ বেছি হয়, তেন্তে ডিঙিৰ পিছফালৰ বা কাণৰ তলৰ গ্ৰন্থিবোৰ ফুলি উঠিব পাৰে আৰু বিষাব পাৰে।

◽ অস্থিৰতা: বিশেষকৈ সৰু ল’ৰা-ছোৱালীয়ে ওকণিৰ আমনিত পঢ়া-শুনাত মন দিব নোৱাৰে আৰু খিংখিঙীয়া হৈ পৰে।

⚪ ওকণি কিদৰে নাশ কৰিব পাৰি?

ওকণি নিৰ্মূল কৰিবলৈ ধৈৰ্য আৰু নিয়মীয়া যতনৰ প্ৰয়োজন। ইয়াক ঘৰুৱা পদ্ধতি আৰু ডাক্তৰী বা এলোপেথিক— উভয় পদ্ধতিৰে চিকিৎসা কৰিব পাৰি।

🟢 ঘৰুৱা চিকিৎসা (Home Remedies)

প্ৰাচীন কালৰ পৰাই আমাৰ সমাজত ওকণি মাৰিবলৈ বিভিন্ন ভেষজ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ হৈ আহিছে। এইবোৰৰ কোনো পাৰ্শ্বক্ৰিয়া (Side effect) কম আৰু ই চুলিৰ বাবেও উপকাৰী।

(১) নিম পাতৰ ব্যৱহাৰ:

নিম পাত হৈছে এক শক্তিশালী এণ্টি-বেক্টেৰিয়েল আৰু এণ্টি-ফংগেল উপাদান।

⚪ পদ্ধতি: এমুঠি নিম পাত ভালদৰে ধুই পেষ্ট বনাই লওক। এই পেষ্টটো মূৰৰ ছালত আৰু চুলিত ভালদৰে লগাই ১ ঘণ্টা ৰাখক। তাৰ পিছত চেম্পুৰে ধুই পেলাওক। সপ্তাহত দুবাৰকৈ কৰিলে ওকণি মৰাৰ লগতে মূৰৰ ঘা বা সংক্ৰমণো ভাল হয়।

(২) নাৰিকল তেল আৰু কৰ্পূৰ:

নাৰিকল তেলে ওকণিৰ উশাহ বন্ধ কৰি দিয়ে আৰু কৰ্পূৰৰ গোন্ধ ওকণিয়ে সহ্য কৰিব নোৱাৰে।

⚪ পদ্ধতি: অলপ নাৰিকল তেলত এটুকুৰা কৰ্পূৰ গুৰি কৰি মিহলাই লওক। ৰাতি শোৱাৰ আগতে এই তেল মূৰত মালিচ কৰক। পিছদিনা পুৱা ঘন ফনি বা কাকৈৰে আচুঁৰি ওকণিবোৰ উলিয়াই পেলাওক।

(৩) পিয়াজৰ ৰস:

পিয়াজৰ ৰসত থকা ছালফাৰৰ তীব্ৰ গন্ধে ওকণি মাৰিবলৈ সহায় কৰে।

⚪ পদ্ধতি: দুটা বা তিনিটা পিয়াজ খুন্দি তাৰ ৰস উলিয়াই লওক। এই ৰস মূৰৰ ছালত লগাই ৩০-৪০ মিনিটৰ বাবে ঢাকি থব। তাৰ পিছত কুহুমীয়া গৰম পানীৰে মূৰ ধুব।

(৪) ভিনেগাৰ (White Vinegar):

ভিনেগাৰত থকা এচিটিক এচিডে ওকণিৰ কণী বা লিদবোৰক চুলিৰ পৰা এৰুৱাই দিয়াত সহায় কৰে।

⚪ পদ্ধতি: সমপৰিমাণৰ পানী আৰু ভিনেগাৰ মিহলাই চুলিত লগালে লিদবোৰ সহজতে এৰাই আহে।

(৫) টি ট্ৰী অইল (Tea Tree Oil):

এই তেলত প্ৰাকৃতিকভাৱে কীটনাশক গুণ থাকে।

⚪ পদ্ধতি: আপোনাৰ নিয়মীয়া চেম্পু বা তেলৰ লগত কেইটোপালমান টি ট্ৰী অইল মিহলাই ব্যৱহাৰ কৰক।

(৬) Wet Combing পদ্ধতি :

ঔষধতকৈও বেছি জৰুৰী হ’ল ওকণি আৰু লিদবোৰক চুলিৰ পৰা শাৰীৰিকভাৱে আঁতৰোৱা।

⚪ পদ্ধতি: চুলি ধোৱাৰ পিছত যেতিয়া চুলি তিতা হৈ থাকে, তেতিয়া কনডিশ্যনাৰ লগাই সৰু দাঁতৰ ফনি বা 'কাকৈ'ৰে চুলি আচোঁৰক। তিতা অৱস্থাত ওকণিবোৰ লৰচৰ কৰিব নোৱাৰে, ফলত সহজেই ফনিত লাগি আহে।

🟢 এলোপেথিক চিকিৎসা (Allopathic Treatment)

যদি ঘৰুৱা পদ্ধতিত ওকণি নাযায় বা সংক্ৰমণ বেছি হয়, তেন্তে জৰুৰীভাৱে ডাক্তৰী চিকিৎসাৰ প্ৰয়োজন।

(১) মেডিকেটেড চেম্পু আৰু লোচন (Medicated Shampoos/Lotions):

ডাক্তৰে সাধাৰণতে ‘পাৰমিথ্ৰিন’ (Permethrin 1%) যুক্ত লোচন বা চেম্পু ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিয়ে।

◽ ব্যৱহাৰ বিধি: এইবোৰ সাধাৰণতে মূৰত লগাই ১০ মিনিটৰ বাবে ৰাখিব লাগে আৰু তাৰ পিছত ধুই পেলাব লাগে। ৭ দিনৰ পিছত পুনৰ এবাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে যাতে কণীৰ পৰা ওলোৱা নতুন ওকণিবোৰো মৰি যায়।

(২) আইভাৰমেক্টিন (Ivermectin):

যি সকলৰ ওকণিৰ সমস্যা অতি গুৰুতৰ বা বাহিৰৰ ঔষধে কাম নিদিয়ে, তেওঁলোকক চিকিৎসকে আইভাৰমেক্টিন নামৰ টেবলেট খাবলৈ দিব পাৰে।

◽ সাৱধানতা: এই ঔষধ কেতিয়াও ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ অবিহনে খাব নালাগে, বিশেষকৈ সৰু ল’ৰা-ছোৱালী আৰু গৰ্ভৱতী মহিলাই।

(৩) এণ্টিবায়’টিক (Antibiotics):

লক্ষ্মীপ্ৰিয়াৰ দৰে যদি কাৰোবাৰ মূৰত খজুৱাই ঘা লাগে বা বেক্টেৰিয়েল ইনফেকচন হৈ যায়, তেন্তে লগে লগে এণ্টিবায়’টিক ঔষধৰ প্ৰয়োজন হয়। ই তেজত বিষক্ৰিয়া (Sepsis) হোৱাৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।

🟢 প্ৰতিৰোধ আৰু সজাগতা (Prevention)

ওকণি হোৱাটো লাজৰ কথা নহয়, কিন্তু ইয়াক লুকুৱাই ৰাখি চিকিৎসা নকৰাটো মূৰ্খামি। ওকণি সংক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ তলৰ নিয়মসমূহ মানি চলা উচিত:

(১) ব্যক্তিগত সামগ্ৰী শ্বেয়াৰ নকৰিব: ফনি, কেপ, টাৱেল, হেয়াৰুবেণ্ড বা হেলমেট আনৰ সৈতে বাৰে বাৰে সলনি কৰি ব্যৱহাৰ কৰিব নালাগে।

(২) নিয়মীয়া পৰীক্ষা: স্কুললৈ যোৱা ল’ৰা-ছোৱালীৰ মূৰ মাক-দেউতাকে সপ্তাহত এবাৰকৈ পৰীক্ষা কৰা উচিত। যদি এটা বা দুটা ওকণি দেখা পোৱা যায়, তেন্তে লগে লগে চিকিৎসা আৰম্ভ কৰিব লাগে।

(৩) চাফ-চিকুণতা: ওকণি থকা ব্যক্তিৰ বিচনা চাদৰ, গাৰুৰ কভাৰ আৰু কাপোৰ গৰম পানীৰে ধুব লাগে। গৰম পানীত (অন্ততঃ ৬০° ছেলচিয়াছ) ওকণি আৰু ইয়াৰ কণী মৰি যায়।

(৪) চুলি বান্ধি ৰখা: স্কুললৈ যোৱা ছোৱালীৰ চুলি দীঘল হ’লে বেণী গুঁঠি পঠিওৱা ভাল। চুলি মেলি থ’লে ওকণি সোঞ্চাৰিত হোৱাৰ সম্ভাৱনা বেছি থাকে।

ওকণি কেৱল এক পৰজীৱীয়েই নহয়, অৱহেলা কৰিলে ই এক সামাজিক আৰু স্বাস্থ্যজনিত সংকটৰ কাৰণ হ’ব পাৰে। লক্ষ্মীপ্ৰিয়াৰ ঘটনাই আমাক শিকাই গ’ল যে "প্ৰতিকাৰতকৈ প্ৰতিৰোধ শ্ৰেয়"। যেতিয়াই মূৰত খজুৱতি আৰম্ভ হয় বা ঘা দেখা যায়, তেতিয়াই সতৰ্ক হ’ব লাগে।

পৰামৰ্শ: যদি আপোনাৰ বা আপোনাৰ সন্তানৰ মূৰত অত্যাধিক ওকণি আছে আৰু জ্বৰ, বমি, বা ডিঙিৰ গ্ৰন্থি ফুলাৰ দৰে লক্ষণ দেখা দিছে, তেন্তে ঘৰুৱা চিকিৎসাৰ ভৰসাত নাথাকি লগে লগে চৰ্মৰোগ বিশেষজ্ঞ (Dermatologist) বা শিশু বিশেষজ্ঞৰ কাষ চাপক। সঠিক সময়ে সঠিক চিকিৎসায়েই আমাৰ প্ৰিয়জনৰ জীৱন ৰক্ষা কৰিব পাৰে।

(ওপৰোক্ত তথ্যসমূহ সাধাৰণ জ্ঞান আৰু সজাগতাৰ বাবে দিয়া হৈছে। কোনো গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাত চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ লোৱাটো বাঞ্ছনীয়।)