শকুন্তলাৰ জীৱন ( প্ৰথম খণ্ড )

শকুন্তলাৰ জীৱন ( প্ৰথম খণ্ড )

( অপূৰ্ব দাস )

(প্ৰথম খণ্ড: বিশ্বামিত্ৰৰ তপস্যা ভংগ আৰু শকুন্তলাৰ জন্ম )

প্ৰাচীন ভাৰতবৰ্ষৰ এক পৱিত্ৰ অৰণ্য। হিমালয়ৰ পাদদেশত অৱস্থিত এই অৰণ্যখন যেন প্ৰকৃতিৰ এক নিৰিবিলি আশ্ৰয়স্থল। চাৰিওফালে সেউজীয়া গছ-গছনি, লতা-পাত আৰু নানা ৰঙৰ বনৰীয়া ফুলৰ সমাহাৰ। ইয়াত হিংস্ৰ জন্তুবোৰেও ঋষি-মুনিসকলৰ প্ৰভাৱত নিজৰ হিংসা পাহৰি শান্ত হৈ থাকে। বাঘ আৰু হৰিণে একেলগে পানী খায়, চৰাইৰ কলৰৱত পুৱাৰ আকাশ মুখৰিত হয়। ইয়াৰ পৰিৱেশ ইমানেই পৱিত্ৰ যে বতাহেও যেন মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিহে বৈ যায়।

এই শান্ত অৰণ্যৰ এক নিৰ্জন কোণত তপস্যাত মগ্ন আছিল মহৰ্ষি বিশ্বামিত্ৰ। তেওঁ আছিল এসময়ৰ পৰাক্ৰমী ক্ষত্ৰিয় ৰজা, যি নিজৰ ৰাজপাট ত্যাগ কৰি ব্ৰহ্মৰ্ষি হোৱাৰ সংকল্প লৈছিল। তেওঁৰ তপস্যা সাধাৰণ নাছিল; ই আছিল কঠোৰতম। বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি তেওঁ অন্ন-জল ত্যাগ কৰি, কেৱল বায়ু ভক্ষণ কৰি একাগ্ৰ চিত্তে ঈশ্বৰৰ চিন্তাত মগ্ন আছিল। তেওঁৰ শৰীৰৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা তপস্যাৰ তেজত গোটেই অৰণ্যখন যেন জিলিকি উঠিছিল। তেওঁৰ লক্ষ্য আছিল ইন্দ্ৰিয়ক জয় কৰা আৰু ব্ৰহ্মত্ব লাভ কৰা।

◽স্বৰ্গৰাজ ইন্দ্ৰৰ দুশ্চিন্তা

বিশ্বামিত্ৰৰ এই কঠোৰ তপস্যাৰ প্ৰভাৱ লাহে লাহে মৰ্ত্যলোক পাৰ হৈ স্বৰ্গলোকত গৈ পৰিল। স্বৰ্গৰ ৰজা ইন্দ্ৰৰ সিংহাসন কপি উঠিল। ইন্দ্ৰ দেৱতা সদায় শংকিত থাকে যে কোনো মানৱে যদি কঠোৰ তপস্যাৰ জৰিয়তে অত্যধিক পুণ্য অৰ্জন কৰে, তেন্তে তেওঁ ইন্দ্ৰৰ পদ কাঢ়ি ল’ব পাৰে। বিশ্বামিত্ৰৰ তপস্যাৰ জুই যিমানেই তীব্ৰ হৈছিল, ইন্দ্ৰৰ ভয় সিমানেই বাঢ়ি গৈছিল।

ইন্দ্ৰই ভাবিলে, "এইদৰে যদি বিশ্বামিত্ৰই তপস্যা চলাই থাকে, তেন্তে তেওঁ এদিন মোক অতিক্ৰম কৰি স্বৰ্গৰ অধিপতি হ’ব, নতুবা ব্ৰহ্মৰ্ষি হৈ দেৱতাসকলৰো পূজনীয় হৈ পৰিব। যিকোনো প্ৰকাৰে তেওঁৰ এই ধ্যান ভংগ কৰিব লাগিব।"

উপায় চিন্তা কৰি ইন্দ্ৰই স্বৰ্গৰ অপ্সৰাসকলৰ মাজত আটাইতকৈ সুন্দৰী আৰু গুণৱতী অপ্সৰা মেনকাক মাতি পঠিয়ালে। মেনকা আছিল ৰূপত অদ্বিতীয়া, নৃত্যত পটু আৰু পুৰুষৰ মন মুহিব পৰা মায়াবী ক্ষমতাৰ অধিকাৰী।

ইন্দ্ৰই মেনকাক আদেশ দিলে, "হে দেৱী মেনকা, তোমাৰ সৌন্দৰ্য আৰু কলাৰে তুমি জগত জিনা। আজি তোমাৰ ওপৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব ন্যস্ত কৰা হৈছে। তুমি পৃথিৱীলৈ যোৱা আৰু মহৰ্ষি বিশ্বামিত্ৰৰ তপস্যা ভংগ কৰা। 

তেওঁক তোমাৰ প্ৰেমৰ মায়াজালত আৱদ্ধ কৰি তেওঁৰ ব্ৰহ্মচৰ্য নাশ কৰা। নহলে মোৰ স্বৰ্গৰাজ্য সংকটত পৰিব।"

মেনকা প্ৰথমতে ভয় খাইছিল। বিশ্বামিত্ৰ আছিল এজন ক্ৰোধী ঋষি। তেওঁৰ অভিশাপৰ ভয়ত দেৱতাসকলেও কপে। কিন্তু ৰজা ইন্দ্ৰৰ আদেশ অমান্য কৰাৰো উপায় নাছিল। 

অৱশেষত, বতাহৰ দেৱতা পৱন আৰু প্ৰেমৰ দেৱতা কামদেৱক লগত লৈ মেনকা মৰ্ত্যলোকলৈ নামি আহিল।

◽বসন্তৰ মায়াবী আৱেশ আৰু মেনকাৰ আগমণ

মেনকা যেতিয়া বিশ্বামিত্ৰৰ তপোবনত উপস্থিত হ’ল, তেতিয়া তাত এক অলৌকিক পৰিৱৰ্তন ঘটিল। লগে লগে কামদেৱৰ প্ৰভাৱত গোটেই অৰণ্যখনত অকাল বসন্তৰ আগমণ হ’ল। শুকান গছবোৰত নতুন কুঁহিপাত ওলাল, ফুলবোৰ ফুলি উঠিল, মলয়া বতাহে সুগন্ধি বিলাই দিলে। কুলি চৰায়ে কু-উ কু-উ কৈ মাতিবলৈ ধৰিলে। প্ৰকৃতিয়ে যেন ঋষিৰ ধ্যান ভংগ কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰ ৰচিলে।

ঋষি বিশ্বামিত্ৰ তেতিয়াও চকু মুদি গভীৰ ধ্যানত মগ্ন। তেওঁৰ সন্মুখত মেনকাই নিজৰ মোহিনী ৰূপ ধাৰণ কৰিলে। তাইৰ শৰীৰৰ সুগন্ধি আৰু নূপুৰৰ শব্দই বতাহত এক মাদকতাৰ সৃষ্টি কৰিলে। পৱন দেৱতাই লাহেকৈ বতাহ বলাই মেনকাৰ বস্ত্ৰ অলপ উৰুৱাই দিলে, যাৰ ফলত তাইৰ অপূৰ্ব সৌন্দৰ্য অধিক উদ্ভাসিত হৈ উঠিল।

ঠিক সেই মুহূৰ্ততে বিশ্বামিত্ৰৰ ধ্যান ভংগ হ’ল। তেওঁ চকু মেলি সন্মুখত অপ্সৰা মেনকাক দেখিলে। সাধাৰণ অৱস্থাত হয়তো ঋষিয়ে খঙত অভিশাপ দিলেহেঁতেন, কিন্তু কামদেৱৰ শৰত তেওঁৰ মন চঞ্চল হৈ পৰিল। মেনকাৰ স্বৰ্গীয় সৌন্দৰ্যই তেওঁক এনেদৰে মুগ্ধ কৰিলে যে তেওঁ নিজৰ তপস্যা, ব্ৰত আৰু সংকল্পৰ কথা পাহৰি গ’ল।

বিশ্বামিত্ৰই মেনকাৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হ’ল আৰু তাইক বৰণ কৰিলে। দুয়োৰে মাজত প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠিল। যিজন ঋষিয়ে সহস্ৰ বছৰ ধৰি কঠোৰ সাধনা কৰিছিল, তেওঁ এতিয়া সংসাৰীৰ দৰে প্ৰেম আৰু বিলাসত মগ্ন হ’ল।

◽শকুন্তলাৰ জন্ম আৰু বিশ্বামিত্ৰৰ অনুশোচনা

এইদৰে বিশ্বামিত্ৰ আৰু মেনকাৰ সহবাসত বহু বছৰ পাৰ হ’ল। ঋষিৰ বাবে এই সময়খিনি আছিল এক সুখৰ সপোনৰ দৰে। তেওঁ পাহৰি গৈছিল যে তেওঁৰ জীৱনৰ আচল লক্ষ্য কি আছিল। ইন্দ্ৰৰ ষড়যন্ত্ৰ সফল হৈছিল।

সময়ত মেনকা গৰ্ভৱতী হ’ল। যথা সময়ত তাই এটি অতি সুন্দৰী কন্যা সন্তান জন্ম দিলে। এই শিশুটিৰ জন্মই আছিল এক ডাঙৰ ঘটনাৰ আৰম্ভণি। শিশুটিৰ মুখত আছিল দেৱীৰ দৰে আভা আৰু ঋষিৰ দৰে তেজ।

কন্যাটিৰ জন্মৰ কিছুদিন পাছত বিশ্বামিত্ৰৰ হঠাত চেতনা আহিল। তেওঁ অনুভৱ কৰিলে যে তেওঁ এক ডাঙৰ ভুল কৰিছে। তেওঁৰ মনলৈ আহিল যে এইয়া সাধাৰণ প্ৰেম নাছিল, বৰং দেৱতাসকলে তেওঁৰ তপস্যা ভংগ কৰিবলৈ কৰা এক চক্ৰান্ত আছিল। তেওঁ বুজিলে যে কামভাৱৰ বশৱৰ্তী হৈ তেওঁ নিজৰ বহু বছৰৰ পুণ্য ফল ধ্বংস কৰিলে।

বিশ্বামিত্ৰৰ মনত এক তীব্ৰ অনুশোচনা আৰু ক্ৰোধৰ সৃষ্টি হ’ল। তেওঁ মেনকাক ক’লে, "হে অপ্সৰা, মই বুজি পালোঁ যে এইয়া ইন্দ্ৰৰ ছলনা আছিল। তুমি মোৰ তপস্যা ভংগ কৰিলা। মই এই মুহূৰ্ততে এই সংসাৰিক মায়া ত্যাগ কৰি পুনৰ উত্তৰ দিশলৈ গৈ কঠোৰ তপস্যা আৰম্ভ কৰিম। মই তোমাৰ লগত আৰু থাকিব নোৱাৰোঁ।"

মেনকাই কান্দি কান্দি ঋষিক অনুৰোধ কৰিলে, "প্ৰভু, আমাৰ এই নৱজাত কন্যাসন্তানৰ কি হ’ব? তাইক এৰি আপুনি ক’লৈ যায়?"

কিন্তু বিশ্বামিত্ৰ তেতিয়া দৃঢ়প্ৰতিজ্ঞ। তেওঁ ক’লে, "এই সন্তান মোৰ পতনৰ সাক্ষী। মই ব্ৰহ্মৰ্ষি হোৱাৰ পথত আৰু কোনো বাধা মানি নলওঁ। তাইৰ দায়িত্ব তুমি লোৱা।" এইবুলি কৈ বিশ্বামিত্ৰই পিছলৈ ঘুৰি নোচোৱাকৈ তপোবন ত্যাগ কৰি গুচি গ’ল।

◽মেনকাৰ বিষাদ আৰু শিশুৰ পৰিত্যাগ

বিশ্বামিত্ৰ গুচি যোৱাৰ পাছত মেনকা অকলশৰীয়া হৈ পৰিল। তাইৰ অন্তৰত মাতৃস্নেহ আছিল, কিন্তু তাই আছিল স্বৰ্গৰ অপ্সৰা। দেৱৰাজ ইন্দ্ৰৰ নিয়ম অনুসৰি কোনো মানৱ সন্তানক স্বৰ্গলৈ লৈ যোৱাৰ অনুমতি নাছিল। মেনকাৰ কাম শেষ হৈছিল, তাই স্বৰ্গলৈ উভতি যাব লাগিব। কিন্তু কেঁচুৱাটিক লগত লৈ যোৱাটো সম্ভৱ নাছিল।

এক গভীৰ দুখ আৰু দোদুল্যমান অৱস্থাত পৰি মেনকাই সিদ্ধান্ত ল’লে যে তাই শিশুটি অৰণ্যতে এৰি থৈ যাব । তাই ভাবিলে, "যাৰ পিতৃ ইমান ডাঙৰ ঋষি, সেই কন্যাক নিশ্চয় প্ৰকৃতিয়েই ৰক্ষা কৰিব।"

মালিনী নদীৰ পাৰত, নিৰ্জন বননিৰ মাজত ফুলৰ শয্যাত মেনকাই নিজৰ কলিজাৰ টুকুৰা সদৃশ কেঁচুৱাটিক শুৱাই থলে। চকুপানী টুকি টুকি তাই স্বৰ্গলৈ উৰা মাৰিলে।

মাক-দেউতাক দুয়োৰে দ্বাৰা পৰিত্যক্ত হৈ সেই অৰণ্যত নৱজাত শিশুটি অকলশৰীয়া হৈ পৰিল।

◽শকুন্ত ( শেন ) পক্ষীৰ আশ্ৰয়

নিৰ্জন অৰণ্যত কেঁচুৱাটিৰ কান্দোনৰ শব্দ ভাহি আহিল। হিংস্ৰ জন্তুৰে ভৰা অৰণ্যত এটি মানৱ শিশুৰ জীয়াই থকাটো অসম্ভৱ যেন লাগিছিল। কিন্তু বিধাতাৰ লিখন খণ্ডাব কোনে?

সেই সময়ত সেই ঠাইত কেইটামান শকুন্ত (শেন চৰাই বা শকুনি জাতীয় চৰাই) উৰি আহিল। চৰাইবোৰে শিশুটিৰ অলৌকিক আভা দেখি আকৰ্ষিত হ’ল। সিহঁতে শিশুটিক কোনো অনিষ্ট নকৰিলে, বৰং নিজৰ ডাঙৰ ডেউকা মেলি শিশুটিক ৰ’দ আৰু বৰষুণৰ পৰা আৱৰি ধৰিলে। হিংস্ৰ জন্তুৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চৰাইবোৰে তাইৰ চাৰিওফালে প্ৰহৰীৰ দৰে বেৰি থাকিল। প্ৰকৃতিয়ে নিজেই যেন মাতৃৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।

◽মহৰ্ষি কণ্বৰ আগমণ আৰু নামকৰণ

কিছু সময়ৰ পাছত সেই পথেৰে মহৰ্ষি কণ্ব স্নান কৰিবলৈ মালিনী নদীৰ ফালে আহি আছিল। হঠাত তেওঁৰ কাণত এটি কেঁচুৱাৰ কান্দোনৰ শব্দ পৰিল। তেওঁ আচৰিত হ’ল— এই গভীৰ অৰণ্যত মানুহৰ সন্তান ক’ৰ পৰা আহিল?

শব্দটো অনুসৰণ কৰি তেওঁ সেই নিৰ্দিষ্ট ঠাইত উপস্থিত হ’ল আৰু এক আচৰিত দৃশ্য দেখিলে। তেওঁ দেখিলে যে এটি অতি সুন্দৰী কন্যা শিশু মাটিত পৰি আছে আৰু তাইক কিছুমান 'শকুন্ত' পক্ষীয়ে নিজৰ ডেউকাৰে আৱৰি ৰক্ষা কৰি আছে।

মহৰ্ষি কণ্ব আছিল পৰম জ্ঞানী আৰু দয়ালু। তেওঁ নিজৰ দিব্যদৃষ্টিৰে বুজি পালে যে এই শিশুটি সাধাৰণ নহয়। তেওঁ চৰাইবোৰক আঁতৰি যাবলৈ ইংগিত দিলে আৰু অতি মৰমেৰে শিশুটিক কোলাত তুলি ল’লে। তেওঁৰ সন্তানহীন জীৱনত যেন এক নতুন পোহৰ আহিল।

কণ্ব মুনিয়ে শিশুটিক নিজৰ আশ্ৰমলৈ লৈ গ’ল। আশ্ৰমৰ অন্যান্য তপস্বীসকলক তেওঁ ক’লে, "আজি মই হাবিত এই ৰত্নটি পালোঁ। যিহেতু 'শকুন্ত' অৰ্থাৎ চৰাইবোৰে তাইক নিৰাপদেৰে লালন-পালন আৰু ৰক্ষা কৰিছিল, সেয়েহে মই তাইৰ নাম থলোঁ— শকুন্তলা।"

◽শকুন্তলাৰ শৈশৱ

শকুন্তলা লাহে লাহে কণ্ব মুনিৰ আশ্ৰমত ডাঙৰ হ’বলৈ ধৰিলে। কণ্ব মুনিক তাই নিজৰ পিতৃ বুলি জ্ঞান কৰিলে আৰু গৌতমী নামৰ এগৰাকী বৃদ্ধা তাপসীয়ে তাইক মাতৃৰ মৰমেৰে লালন-পালন কৰিলে। আশ্ৰমৰ পৱিত্ৰ পৰিৱেশ, হৰিণ পোৱালি, গছ-লতা আৰু সখীসকলৰ লগত শকুন্তলা ডাঙৰ হ’ল।

তাইৰ ৰূপ লাহে লাহে ফুলি উঠা পদুমৰ দৰে বিকশিত হ’বলৈ ধৰিলে। বিশ্বামিত্ৰৰ তেজ আৰু মেনকাৰ অপৰূপ সৌন্দৰ্য— দুয়োটাৰে সংমিশ্ৰণত শকুন্তলা হৈ পৰিল অদ্বিতীয়া। তাই পিন্ধিছিল গছৰ বাকলিৰ সাজ (বল্কল), কিন্তু সেই সাজতো তাইক ৰাজকুমাৰীতকৈও বেছি ধুনীয়া লাগিছিল। গছ-লতাবোৰক তাই বায়েক-ভনীয়েকৰ দৰে মৰম কৰিছিল। হৰিণ পোৱালিবোৰ আছিল তাইৰ লগৰী। অনসূয়া আৰু প্ৰিয়ম্বদা নামৰ দুজনী সখীৰ সৈতে তাইৰ দিনবোৰ হাঁহি-ধেমালিৰে পাৰ হৈছিল।

এদিন যেতিয়া শকুন্তলা যৌৱনত ভৰি দিলে, তেতিয়া বিধাতাই তাইৰ বাবে আন এক লিখন লিখি থৈছিল। তাইৰ প্ৰকৃত পিতৃ-মাতৃৰ পৰিচয় তাই জনা নাছিল, কিন্তু তাইৰ সিৰাত বৈ আছিল ৰাজকীয় তেজ। এই অৰণ্যৰ মাজতেই এদিন তাইৰ ভাগ্যত লিখা আছিল সম্ৰাট দুষ্যন্তৰ সৈতে মিলন হোৱাৰ কাহিনী।

(প্ৰথম খণ্ড সমাপ্ত)

পৰৱৰ্তী খণ্ডৰ পঢ়িবলৈ পাব:

ইয়াৰ পৰৱৰ্তী খণ্ডত আপুনি পঢ়িবলৈ পাব হস্তিনাপুৰৰ ৰজা দুষ্যন্তৰ মৃগয়াৰ বাবে অৰণ্যলৈ আগমণ, শকুন্তলাৰ সৈতে তেওঁৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ, গন্ধৰ্ব বিবাহ আৰু দুৰ্বাসা মুনিৰ অভিশাপৰ মৰ্মান্তিক কাহিনী।

🟢 দ্বিতীয় খণ্ড পঢ়িব