৭ এপ্ৰিল বিশ্ব স্বাস্থ্য দিৱস: বৰ্তমানৰ ভয়ংকৰ সংক্ৰামক ৰোগ আৰু প্ৰতিৰোধৰ উপায়
( অপূৰ্ব দাস )
প্ৰতি বছৰে ৭ এপ্ৰিল তাৰিখে সমগ্ৰ বিশ্বজুৰি 'বিশ্ব স্বাস্থ্য দিৱস' অতি গুৰুত্বসহকাৰে পালন কৰা হয়। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ (WHO) প্ৰতিষ্ঠা দিৱসৰ লগত সংগতি ৰাখি ১৯৫০ চনৰ পৰা পালন কৰি অহা এই বিশেষ দিনটোৰ প্ৰতিটো বছৰতে এক নিৰ্দিষ্ট বিষয়বস্তু বা 'থিম' থাকে। এই দিৱসৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হৈছে বিশ্বজুৰি দেখা দিয়া স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন ভয়াৱহ সমস্যাৰ প্ৰতি সৰ্বসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰা আৰু এখন সুস্থ সমাজ গঢ়িবলৈ সজাগতা বৃদ্ধি কৰা। সাম্প্ৰতিক সময়ত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ যথেষ্ট অগ্ৰগতি ঘটিছে যদিও, সমগ্ৰ বিশ্বই এতিয়াও বিভিন্ন ধৰণৰ স্বাস্থ্যজনিত প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হৈছে। বিশেষকৈ গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি, পৰিৱেশ প্ৰদূষণ, দ্ৰুত নগৰীকৰণ, বনাঞ্চল ধ্বংস, আৰু মানুহৰ অনিয়ন্ত্ৰিত জীৱনশৈলীৰ বাবে কিছুমান অতি সংক্ৰামক আৰু ভয়ংকৰ ৰোগে মানৱ সমাজলৈ তীব্ৰ ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে। এনে ৰোগসমূহে অতি দ্ৰুতগতিত এজনৰ পৰা আনজনলৈ বিয়পি ক্ষন্তেকতে মহামাৰীৰ ৰূপ ল'ব পাৰে।
🔴 বৰ্তমান সময়ৰ অতি সংক্ৰামক আৰু ভয়ংকৰ ৰোগসমূহ
বৰ্তমান বিশ্বত যিবোৰ ৰোগে সৰ্বাধিক সংক্ৰমণ ঘটায় আৰু মানুহৰ জীৱনলৈ চৰম ভাবুকি কঢ়িয়াই আনে, সেইবোৰৰ ভিতৰত তলত উল্লেখ কৰা ৰোগসমূহ প্ৰধান:
🔴 ক'ভিড-১৯ (COVID-19) আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন নৱতম ৰূপ:
◽ যদিও ২০২০ আৰু ২০২১ চনৰ দৰে ক'ভিডৰ প্ৰথম অৱস্থাৰ ভয়াবহতা বৰ্তমান কিছু পৰিমাণে হ্ৰাস পাইছে, তথাপিও কৰ'না ভাইৰাছৰ নতুন ভেৰিয়েন্টসমূহে এতিয়াও বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত মানুহক আক্ৰান্ত কৰি আছে।
◽ এই ভাইৰাছ সাধাৰণতে আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ হাঁচি, কাহ বা কথা কওঁতে নিৰ্গত হোৱা ক্ষুদ্ৰ জলকণাৰ (Droplets) জৰিয়তে বতাহত বিয়পে।
◽ ক'ভিডত আক্ৰান্ত হোৱাৰ পিছত বহু লোকৰ ক্ষেত্ৰত 'লং ক'ভিড'ৰ (Long COVID) লক্ষণ দেখা যায়, যিয়ে হাওঁফাওঁ, হৃদযন্ত্ৰ আৰু স্নায়ুতন্ত্ৰৰ দীৰ্ঘম্যাদী ক্ষতি সাধন কৰিব পাৰে।
🔴 যক্ষ্মা ৰোগ (Tuberculosis - TB)
◽ যক্ষ্মা বা টিবি এবিধ অতি পুৰণি হ'লেও বৰ্তমান সময়ৰ অন্যতম ভয়াৱহ সংক্ৰামক ৰোগ, যিয়ে প্ৰতি বছৰে বিশ্বজুৰি লাখ লাখ লোকৰ প্ৰাণ কাঢ়ি নিয়ে।
◽ 'মাইক'বেক্টেৰিয়াম টিউবাৰকিউল'চিছ' নামৰ বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা সংক্ৰমিত এই ৰোগ নিশ্বাস আৰু বায়ুৰ জৰিয়তে অতি দ্ৰুতভাৱে বিয়পে।
◽ সময়মতে আৰু সম্পূৰ্ণ চিকিৎসা নকৰিলে ই হাওঁফাওঁক বিকল কৰি পেলায়। বৰ্তমান ঔষধ-প্ৰতিৰোধী টিবিৰ (MDR-TB) আবিৰ্ভাৱে এই ৰোগৰ চিকিৎসাক অধিক জটিল আৰু প্ৰত্যাহ্বানমূলক কৰি তুলিছে।
🔴 ইনফ্লুৱেঞ্জা আৰু শ্বাস-প্ৰশ্বাসজনিত আন ভাইৰাছ:
◽ ইনফ্লুৱেঞ্জা বা সাধাৰণ ভাষাত ফ্লু হৈছে এবিধ অতি সংক্ৰামক ভাইৰাছজনিত ৰোগ, যিয়ে প্ৰধানকৈ উশাহ-নিশাহৰ তন্ত্ৰত আক্ৰমণ কৰে।
◽ বিশেষকৈ ঋতু পৰিৱৰ্তন আৰু শীতকালত ইয়াৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বৃদ্ধি পায়। ছাৱাইন ফ্লু (H1N1) আৰু বাৰ্ড ফ্লুৰ দৰে ভাইৰাছে জীৱ-জন্তুৰ পৰা মানুহলৈ সংক্ৰমিত হৈ ভয়াৱহ পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
◽ দুৰ্বল ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা থকা শিশু, গৰ্ভৱতী মহিলা আৰু বৃদ্ধ লোকসকল এই ৰোগত বেছিকৈ আক্ৰান্ত হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।
🔴 নিপাহ ভাইৰাছ (Nipah Virus):
◽ শেহতীয়া বছৰবোৰত নিপাহ ভাইৰাছৰ সংক্ৰমণ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পূব এছিয়াত, বিশেষকৈ ভাৰতৰ কিছুমান ৰাজ্যত এক ডাঙৰ ভাবুকি হৈ পৰিছে।
◽ ফল খোৱা বাদুলীৰ পৰা মানুহলৈ, আধা খোৱা ফলৰ জৰিয়তে আৰু আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে এই ৰোগ বিয়পে।
◽ এই ৰোগৰ মৃত্যুৰ হাৰ অতিমাত্ৰা বেছি (প্ৰায় ৪০ ৰ পৰা ৭৫ শতাংশ) হোৱাৰ বাবেই ই জনস্বাস্থ্যৰ বাবে অত্যন্ত ভয়ংকৰ।
🔴 সৰুআই বা মিজলছ (Measles):
◽ সৰুআই এবিধ বায়ুৰ জৰিয়তে বিয়পা অতিমাত্ৰা সংক্ৰামক ভাইৰাছজনিত ৰোগ।
◽ এজন আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ পৰা এই ৰোগ প্ৰায় ১০-ৰ পৰা ১২ জন সুস্থ ব্যক্তিলৈ নিমিষতে বিয়পিব পাৰে।
◽ প্ৰতিষেধক গ্ৰহণ নকৰা শিশুসকল এই ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ নিউম'নিয়া, অন্ধত্ব আৰু মগজুৰ প্ৰদাহৰ দৰে ভয়াৱহ জটিলতাত ভুগিব পাৰে আৰু ইয়াৰ ফলত শিশুৰ মৃত্যু পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে।
🔴 হেপাটাইটিছ বি আৰু চি (Hepatitis B and C):
◽ হেপাটাইটিছ বি আৰু চি হৈছে যকৃতৰ (Liver) অতি ভয়ংকৰ সংক্ৰামক ৰোগ, যাক 'নীৰৱ ঘাতক' বুলিও কোৱা হয়।
◽ আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ তেজ গ্ৰহণ, একেটা ছিৰিঞ্জৰ ব্যৱহাৰ, অসুৰক্ষিত যৌন সম্পৰ্ক আৰু সংক্ৰমিত মাতৃৰ পৰা গৰ্ভস্থ শিশুলৈ এই ৰোগ বিয়পে।
◽ উপযুক্ত চিকিৎসাৰ অভাৱত ই যকৃতৰ কেন্সাৰ বা লিভাৰ চিৰ'ছিছৰ (Liver Cirrhosis) দৰে মাৰাত্মক অৱস্থাৰ সৃষ্টি কৰে।
🔴 এইচ.আই.ভি/এইডছ (HIV/AIDS):
◽ মানুহৰ শৰীৰৰ স্বাভাৱিক ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা (Immune System) সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস কৰি পেলোৱা এই ৰোগ আজিও বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ স্বাস্থ্য সমস্যা হৈ ৰৈছে।
◽ সংক্ৰমিত তেজ গ্ৰহণ, অসুৰক্ষিত যৌন আচাৰ, আৰু আক্ৰান্ত মাতৃৰ পৰা সন্তানলৈ ই সংক্ৰমিত হয়। বৰ্তমান উন্নত ঔষধৰ জৰিয়তে ইয়াৰ নিয়ন্ত্ৰণ সম্ভৱ হ'লেও সম্পূৰ্ণ নিৰাময় এতিয়াও আৱিষ্কাৰ হোৱা নাই।
🔴 ডেংগু আৰু মেলেৰিয়া (Dengue and Malaria):
◽ যদিও এইবোৰ মানুহৰ পৰা মানুহলৈ পোনপটীয়াকৈ নিবিয়পে, মহৰ জৰিয়তে বিয়পা এই সংক্ৰামক ৰোগবোৰ সমগ্ৰ বিশ্বতে আজিও অতি ভয়াৱহ হিচাপে পৰিচিত।
◽ সঠিক সময়ত চিকিৎসা নাপালে ডেংগু শ্বক ছীণ্ড্ৰম বা চেৰিব্ৰেল মেলেৰিয়াত ৰোগীৰ মৃত্যু নিশ্চিত হৈ পৰে।
এই সংক্ৰামক ৰোগসমূহৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ কি কৰা উচিত?
সংক্ৰামক ৰোগসমূহৰ ক্ষেত্ৰত চিকিৎসাতকৈ প্ৰতিৰোধেই সদায় শ্ৰেষ্ঠ পন্থা। নিজকে আৰু নিজৰ পৰিয়ালক এই ভয়ংকৰ ৰোগসমূহৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিবলৈ আমি তলত দিয়া ব্যৱস্থাসমূহ কঠোৰভাৱে পালন কৰা উচিত:
🔴 নিয়মীয়া আৰু সম্পূৰ্ণ টীকাকৰণ (Vaccination):
◽ সংক্ৰামক ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য অস্ত্ৰ হৈছে টীকা বা প্ৰতিষেধক।
◽ নৱজাতকৰ পৰা আৰম্ভ কৰি চৰকাৰী নিৰ্দেশনা অনুসৰি বিচিজি, পলিঅ', সৰুআই, ৰুবেলা, হেপাটাইটিছ বি আদিৰ সকলোবোৰ টীকা নিৰ্দিষ্ট সময়ত প্ৰদান কৰাটো নিশ্চিত কৰিব লাগে।
◽ প্ৰাপ্তবয়স্ক লোকেও নিজৰ চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি ক'ভিড-১৯, ইনফ্লুৱেঞ্জা বা নিউম'নিয়াৰ প্ৰতিষেধক গ্ৰহণ কৰি নিজৰ সুৰক্ষা কৱচ গঢ়ি তুলিব পাৰে।
🔴 কঠোৰ ব্যক্তিগত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা (Personal Hygiene):
◽ হাত ধোৱাৰ সঠিক অভ্যাস গঢ়ি তোলক। চাবোন আৰু পৰিষ্কাৰ পানীৰে সঘনাই কমেও ২০ ছেকেণ্ড সময় হাত ধোৱা উচিত। শৌচাগাৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ পিছত, ৰাজহুৱা স্থানৰ পৰা ঘৰলৈ অহাৰ পিছত আৰু খাদ্য গ্ৰহণ বা প্ৰস্তুত কৰাৰ পূৰ্বে হাত ধোৱাটো অত্যন্ত জৰুৰী।
◽ যাত্ৰা কৰোঁতে বা পানীৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কমেও ৬০ শতাংশ এলক'হলযুক্ত উন্নত মানৰ হেণ্ড চেনিটাইজাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
◽ কাহ বা হাঁচি মাৰোতে সদায় ৰুমাল, টিছু পেপাৰ বা কিলাকুটিৰে মুখ আৰু নাক ঢাকি ল'ব লাগে, যাতে বীজাণু বতাহত বিয়পিব নোৱাৰে।
🔴 মাস্কৰ সঠিক আৰু নিয়মীয়া ব্যৱহাৰ:
◽ বায়ুৰ জৰিয়তে বিয়পা ৰোগ (যেনে- ক'ভিড, টিবি, ফ্লু আদি) প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ ভিৰ থকা ৰাজহুৱা স্থান, চিকিৎসালয়, বজাৰ বা ৰাজহুৱা পৰিবহণ ব্যৱহাৰ কৰোতে N95 বা উন্নত মানৰ চাৰ্জিকেল মাস্ক পৰিধান কৰা উচিত।
◽ ঘৰত কোনো লোক শ্বাস-প্ৰশ্বাসজনিত ৰোগত আক্ৰান্ত হ'লে ৰোগী আৰু শুশ্ৰূষা কৰা ব্যক্তি দুয়োয়ে মাস্ক পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক।
🔴 স্বাস্থ্যসন্মত খাদ্যাভ্যাস আৰু সুষম আহাৰ (Healthy Diet):
◽ শৰীৰৰ স্বাভাৱিক ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ সতেজ ফল-মূল, সেউজীয়া শাক-পাচলি আৰু প্ৰটিনযুক্ত সুষম আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
◽ খাদ্যত ভিটামিন চি (যেনে- নেমু, মধুৰিআম, কমলা), জিংক, আৰু এণ্টিঅক্সিডেন্ট সমৃদ্ধ উপাদান অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব লাগে যিয়ে শৰীৰত এণ্টিবডী গঠনত সহায় কৰে।
◽ দৈনিক ৩ ৰ পৰা ৪ লিটাৰ বিশুদ্ধ পানী খোৱাৰ অভ্যাস কৰিব লাগে। অত্যাধিক চেনিযুক্ত পানীয়, ফাষ্ট ফুড আৰু কৃত্ৰিম ৰং মিহলোৱা খাদ্য একেবাৰে পৰিহাৰ কৰা ভাল।
🔴 জীৱনশৈলীৰ পৰিৱৰ্তন আৰু শাৰীৰিক সক্ৰিয়তা:
◽ নিয়মীয়া শাৰীৰিক ব্যায়াম, খোজ কঢ়া, আৰু যোগাভ্যাসে শৰীৰৰ ৰক্ত সঞ্চালন বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা সবল কৰি ৰাখে।
◽ পৰ্যাপ্ত নিদ্ৰা শৰীৰৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়। দৈনিক ৭ ৰ পৰা ৮ ঘণ্টাৰ গভীৰ টোপনিয়ে শৰীৰৰ কোষসমূহক পুনৰুজ্জীৱিত কৰে।
◽ মানসিক চাপ আৰু হতাশাৰ পৰা মুক্ত হৈ থকাটো জৰুৰী, কিয়নো অত্যাধিক মানসিক চাপে শৰীৰৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা দুৰ্বল কৰি পেলায়।
🔴 বিশুদ্ধ পানী আৰু নিৰাপদ খাদ্যৰ ব্যৱহাৰ:
◽ পানীবাহিত ৰোগৰ (যেনে- কলেৰা, টাইফয়েড) পৰা বাচিবলৈ সদায় পানী ভালদৰে সিজাই বা উন্নত মানৰ ফিল্টাৰ ব্যৱহাৰ কৰি খাব লাগে।
◽ বজাৰৰ পৰা অনা শাক-পাচলি, ফল-মূল আৰু কেঁচা মাংস কুহুমীয়া গৰম পানীৰে ভালদৰে ধুইহে ৰান্ধিব বা খাব লাগে।
◽ মুকলিকৈ ৰখা, মাখি পৰা আৰু অস্বাস্থ্যকৰ পৰিৱেশত প্ৰস্তুত কৰা ৰাস্তাৰ কাষৰ খাদ্য গ্ৰহণৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে বিৰত থাকিব লাগে।
🔴 পৰিৱেশ পৰিষ্কাৰ আৰু আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা:
◽ নিজৰ বাসগৃহ আৰু চৌপাশ চাফ-চিকুণকৈ ৰাখিব লাগে যাতে মহ-মাখি আদি ৰোগবাহী পতংগৰ বংশবৃদ্ধি হ'ব নোৱাৰে।
◽ ঘৰৰ ওচৰে-পাজৰে, পুৰণি টায়াৰ বা নাৰিকলৰ খোলাত পানী জমা হ'বলৈ দিব নালাগে, ইয়াৰ জৰিয়তে ডেংগু আৰু মেলেৰিয়াৰ দৰে ৰোগ সহজে প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰি।
🔴 সামাজিক দূৰত্ব আৰু আৱছুতীয়াকৰণ (Isolation):
◽ সংক্ৰামক ৰোগৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ সময়ত প্ৰয়োজন নহ'লে অত্যাধিক জনসমাগম হোৱা ঠাইলৈ যোৱাৰ পৰা বিৰত থকাই শ্ৰেয়।
◽ ঘৰৰ কোনো সদস্যৰ গাত সংক্ৰামক ৰোগৰ লক্ষণ দেখিলে তেওঁক ততাতৈয়াকৈ আৱছুতীয়াকৈ ৰাখিব লাগে আৰু তেওঁ ব্যৱহাৰ কৰা সামগ্ৰী আন কোনেও ব্যৱহাৰ কৰিব নালাগে।
🔴 নিয়মীয়া স্বাস্থ্য পৰীক্ষা আৰু সজাগতা:
◽ শৰীৰত যিকোনো অস্বাভাৱিক লক্ষণ যেনে- দীৰ্ঘদিনীয়া জ্বৰ, নেৰানেপেৰা কাহ, অকাৰণত ওজন হ্ৰাস পোৱা, ৰাতি ঘাম ওলোৱা বা অত্যাধিক ভাগৰ লগা আদি দেখিলে আওকাণ নকৰি লগে লগে চিকিৎসকৰ কাষ চাপিব লাগে।
◽ সময়মতে ৰোগ নিৰ্ণয় হ'লে চিকিৎসা প্ৰক্ৰিয়া সহজ হয় আৰু ৰোগটো সমাজৰ আন লোকলৈ বিয়পাৰ পৰা ৰোধ কৰিব পাৰি।
◽ চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ অবিহনে ফাৰ্মাচীৰ পৰা নিজে নিজে কোনো ধৰণৰ ঔষধ, বিশেষকৈ এণ্টিবায়'টিক (Antibiotics) সেৱন কৰিব নালাগে। ইয়াৰ ফলত শৰীৰত ঔষধৰ প্ৰতি প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা গঢ়ি উঠিব পাৰে, যি ভৱিষ্যতৰ চিকিৎসাৰ বাবে অতি ভয়ংকৰ।
"স্বাস্থ্যই পৰম সম্পদ"—এই চিৰন্তন সত্যটোৰ গুৰুত্ব সাম্প্ৰতিক সময়ত সমগ্ৰ বিশ্ববাসীয়ে গভীৰভাৱে উপলব্ধি কৰিছে। বিশ্ব স্বাস্থ্য দিৱসে আমাক সকীয়াই দিয়ে যে এখন নিৰোগী আৰু সুস্থ পৃথিৱী গঢ়িবলৈ হ'লে প্ৰতিজন ব্যক্তিয়েই স্বাস্থ্যৰ প্ৰতি অতিকৈ সচেতন হোৱাটো প্ৰয়োজনীয়। এই ভয়ংকৰ সংক্ৰামক ৰোগসমূহৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰিবলৈ কেৱল চৰকাৰ বা স্বাস্থ্যবিভাগৰ প্ৰচেষ্টাই যথেষ্ট নহয়; ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজন সমাজৰ প্ৰতিগৰাকী নাগৰিকৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ আৰু দায়িত্বশীলতা। বিজ্ঞানসন্মত প্ৰতিৰোধমূলক ব্যৱস্থাসমূহ মানি চলা, স্বাস্থ্যসন্মত জীৱনশৈলী আঁকোৱালি লোৱা আৰু সমাজত সজাগতা সৃষ্টি কৰাৰ জৰিয়তেহে আমি এই মহামাৰী বা সংক্ৰামক ৰোগসমূহৰ বিৰুদ্ধে সফল প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তুলিব পাৰিম।
স্বাস্থ্যৱান নাগৰিক অবিহনে এখন দেশ কেতিয়াও আগবাঢ়িব নোৱাৰে। আহক, স্বাস্থ্য দিৱসৰ এই পৱিত্ৰ ক্ষণত আমি সকলোৱে মিলি এখন সুন্দৰ, নিৰাপদ আৰু নিৰোগী ভৱিষ্যত গঢ়াৰ দৃঢ় সংকল্প লওঁ।
