কোনবোৰ মানুহৰ মুখৰ গোন্ধ ওলায়, ইয়াৰ প্ৰকৃত কাৰণ কি আৰু এই সমস্যা দূৰ কৰাৰ উপায়সমূহ
( অনুৰাধা দাস )
মুখৰ দুৰ্গন্ধ বা চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ভাষাত যাক ‘হেলিটচিছ’ (Halitosis) বুলি কোৱা হয়, ই এক অতি সাধাৰণ অথচ অস্বস্তিকৰ সমস্যা। এই সমস্যাই কেৱল ব্যক্তিগত স্বাস্থ্যৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলোৱাই নহয়, বৰঞ্চ ই এজন ব্যক্তিৰ আত্মবিশ্বাস কমাই দিয়ে আৰু সামাজিক জীৱনতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। বহুক্ষেত্ৰত মানুহে নিজেই গম নাপায় যে তেওঁলোকৰ মুখৰ পৰা বেয়া গোন্ধ ওলাই আছে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে আনৰ পৰা অপমানিত হ’বলগীয়া হ’ব পাৰে।
তলত কোনবোৰ মানুহৰ মুখৰ গোন্ধ ওলায়, ইয়াৰ প্ৰকৃত কাৰণ কি আৰু এই সমস্যা দূৰ কৰাৰ উপায়সমূহ লিখা হ'ল -
◽ কোনবোৰ মানুহৰ মুখৰ পৰা গোন্ধ ওলায় আৰু কিয়?
মুখৰ পৰা দুৰ্গন্ধ ওলোৱাৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট বয়স বা লিংগ নাথাকে। যিকোনো ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰতে এই সমস্যা হ’ব পাৰে। অৱশ্যে কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অভ্যাস বা শাৰীৰিক অৱস্থা থকা মানুহৰ ক্ষেত্ৰত এই সমস্যা বেছিকৈ দেখা যায়।
প্ৰধানকৈ তলত উল্লেখ কৰা কাৰণবোৰৰ বাবে মানুহৰ মুখৰ পৰা গোন্ধ ওলায়:
(১) যিসকলে মুখৰ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ প্ৰতি গুৰুত্ব নিদিয়ে:
মুখৰ দুৰ্গন্ধৰ সৰ্বপ্ৰধান কাৰণ হ’ল মুখৰ ভিতৰৰ অপৰিষ্কাৰ পৰিৱেশ। যেতিয়া আমি খাদ্য গ্ৰহণ কৰোঁ, তেতিয়া খাদ্যৰ সৰু সৰু কণাবোৰ আমাৰ দাঁতৰ ফাঁকত, দাঁতৰ আলুৰ লগত আৰু জিভাৰ ওপৰত লাগি ধৰে। যদি সময়মতে ব্ৰাছ বা ফ্লাচিং কৰা নহয়, তেন্তে মুখৰ ভিতৰত থকা বেক্টেৰিয়াবোৰে এই খাদ্যকণাবোৰ পচাবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই পচন ক্ৰিয়াৰ ফলত ‘ছালফাৰ যৌগ’ উৎপন্ন হয়, যিয়ে পচা কণীৰ দৰে এক তীব্ৰ দুৰ্গন্ধৰ সৃষ্টি কৰে।
(২) যিসকলৰ জিভা অপৰিষ্কাৰ:
বহু মানুহে দাঁত মাজে যদিও জিভাখন চাফা কৰিবলৈ পাহৰি যায়। আমাৰ জিভাৰ পৃষ্ঠভাগ খহটা আৰু তাত অসংখ্য সৰু সৰু ছিদ্ৰ থাকে। এই ঠাইবোৰত মৃত কোষ, খাদ্যৰ কণা আৰু বেক্টেৰিয়া জমা হৈ এটা বগা আৱৰণ সৃষ্টি কৰে। এই আৱৰণেই হ’ল দুৰ্গন্ধৰ এক মুখ্য উৎস। যিসকলে জিভা চাফা নকৰে, তেওঁলোকৰ মুখৰ পৰা গোন্ধ ওলোৱাৰ সম্ভাৱনা পোনপটীয়াভাৱে বাঢ়ি যায়।
(৩) শুকান মুখ বা ‘জেৰোষ্টোমিয়া’ (Xerostomia) থকা ব্যক্তি:
আমাৰ মুখত উৎপন্ন হোৱা লেলাউটি বা থুই (Saliva) হ’ল প্ৰকৃতিয়ে দিয়া এক প্ৰাকৃতিক চাফাইকৰ্মী। ই মুখখন তিয়াই ৰাখে আৰু দুৰ্গন্ধ সৃষ্টি কৰা বেক্টেৰিয়াবোৰক ধুই নিকা কৰাত সহায় কৰে। কিন্তু কিছুমান মানুহৰ মুখত পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ লেলাউটি উৎপন্ন নহয়। বিশেষকৈ ৰাতি টোপনিৰ সময়ত আমাৰ মুখত লেলাউটি কমকৈ উৎপন্ন হয়, যাৰ বাবে ৰাতিপুৱা উঠিলে প্ৰায় সকলোৰে মুখৰ পৰা অলপ গোন্ধ ওলায়। কিন্তু যিসকলৰ সদায় মুখ শুকাই থাকে, তেওঁলোকৰ মুখৰ পৰা অনবৰতে দুৰ্গন্ধ ওলাব পাৰে।
(৪) ধঁপাত আৰু মাদক দ্ৰব্য সেৱনকাৰী:
ধুমপান, চাধা, গুটখা বা তামোল-পাণ খোৱা মানুহৰ মুখৰ পৰা এক বিশেষ ধৰণৰ দুৰ্গন্ধ ওলায়। ধঁপাতজাতীয় সামগ্ৰীয়ে কেৱল নিজৰ গোন্ধেই বিয়পাই নিদিয়ে, বৰঞ্চ ই দাঁতৰ আলুৰ ৰোগ সৃষ্টি কৰে আৰু মুখখন শুকান কৰি পেলায়। ইয়াৰ ফলত মুখৰ দুৰ্গন্ধ দুগুণে বৃদ্ধি পায়।
(৫) কিছুমান নিৰ্দিষ্ট খাদ্য খোৱা ব্যক্তি:
পিয়াজ, নহৰু আৰু কিছুমান তীব্ৰ মছলাযুক্ত খাদ্য খালে মুখৰ পৰা গোন্ধ ওলোৱাটো স্বাভাৱিক। এই খাদ্যবোৰ হজম হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ তেলৰ অংশ তেজত মিহলি হয় আৰু হাওঁফাওঁলৈ যায়। যেতিয়া মানুহজনে উশাহ এৰে, তেতিয়া সেই গোন্ধ বাহিৰলৈ ওলাই আহে।
(৬) দাঁত বা দাঁতৰ আলুৰ ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তি:
যিসকলৰ দাঁতত পোকে খোৱা (Cavity) সমস্যা আছে বা দাঁতৰ আলুৰ ৰোগ (Gum disease/Pyorrhea) আছে, তেওঁলোকৰ মুখত বেক্টেৰিয়াৰ বসতি স্থাপনৰ বাবে অতি সুচল ঠাই থাকে। দাঁতৰ আলুৰ পৰা পূঁজ ওলোৱা বা দাঁতৰ লৰা ফাঁকত খাদ্য জমা হৈ থকাটো দুৰ্গন্ধৰ অন্যতম কাৰণ।
(৭) অন্য শাৰীৰিক ৰোগ থকা ব্যক্তি:
কেতিয়াবা মুখৰ দুৰ্গন্ধ কেৱল মুখৰ সমস্যা নহৈ শৰীৰৰ আন অংগৰ ৰোগৰ লক্ষণো হ’ব পাৰে। যেনে:
◽ চাইনাছৰ সংক্ৰমণ (Sinus infection)।
◽ ডিঙি বা টনচিলেৰ সংক্ৰমণ (Tonsillitis)।
◽ এচিডিটি বা গেষ্ট্ৰিকৰ সমস্যা (Acid Reflux)।
◽ ডায়েবেটিছ (ডায়েবেটিছ ৰোগীৰ মুখৰ পৰা কেতিয়াবা ফলৰ দৰে বা এচিট’নৰ গোন্ধ ওলাব পাৰে)।
◽ যকৃৎ (Liver) বা বৃক্কৰ (Kidney) ৰোগ।
◽ মুখৰ দুৰ্গন্ধ দূৰ কৰাৰ বৈজ্ঞানিক আৰু ঘৰুৱা উপায়
মুখৰ গোন্ধ দূৰ কৰিবলৈ আমি দৈনন্দিন জীৱনত কিছুমান সহজ নিয়ম মানি চলিব লাগিব। তলত উল্লেখ কৰা উপায়বোৰ অৱলম্বন কৰিলে এই সমস্যাৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাব পাৰি:
(১) সঠিকভাৱে দাঁত ব্ৰাছ কৰা:
দিনটোত কমেও দুবাৰ—ৰাতিপুৱা শুই উঠি আৰু ৰাতি শোৱাৰ আগতে—দাঁত ব্ৰাছ কৰাটো অপৰিহাৰ্য। ফ্ল’ৰাইড যুক্ত টুথপেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰিলে দাঁত মজবুত হয় আৰু বেক্টেৰিয়াৰ লগত যুঁজিবলৈ সহায় কৰে। মনত ৰাখিব, কেৱল আগফালৰ দাঁতকেইটা ঘঁহিলেই নহ’ব, ভিতৰৰ দাঁতবোৰো ভালদৰে চাফা কৰিব লাগিব। ব্ৰাছডাল পুৰণি হ’লে (প্ৰতি ৩-৪ মাহৰ মূৰে মূৰে) সলাই পেলোৱা উচিত।
(২) জিভা চাফা কৰা (Tongue Cleaning):
বহুতেই দাঁত ব্ৰাছ কৰে কিন্তু জিভাখন চাফা নকৰে। জিভাৰ ওপৰত জমা হোৱা বগা আৱৰণটোৱেই দুৰ্গন্ধৰ ঘাই শিপা। সেয়েহে প্ৰতিবাৰ ব্ৰাছ কৰাৰ সময়ত ‘টাং ক্লিনাৰ’ (Tongue Cleaner) বা ব্ৰাছৰ পাছফালটো ব্যৱহাৰ কৰি জিভাখন লাহে লাহে চাফা কৰিব লাগে। জিভাখন পিছফালৰ পৰা আগফাললৈ টানি আনি চাফা কৰিলে বেক্টেৰিয়াবোৰ আঁতৰি যায়।
(৩) ফ্লাচিং (Flossing) কৰা:
ব্ৰাছৰ নোমবোৰ দাঁতৰ তেনেই সৰু ফাঁকবোৰলৈ সোমাই যাব নোৱাৰে। সেইবাবে দাঁতৰ মাজত আৱদ্ধ হৈ থকা খাদ্য উলিয়াবলৈ দিনটোত অন্ততঃ এবাৰ ‘ফ্লাচিং’ (দাঁতৰ মাজত সূতা ভৰাই চাফা কৰা পদ্ধতি) কৰিব লাগে। ই দাঁতৰ আলু সুৰক্ষিত ৰাখে আৰু দুৰ্গন্ধ কমায়।
(৪) পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে পানী খোৱা:
মুখখন শুকান হ’বলৈ নিদিব। দিনটোত পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে পানী খালে শৰীৰটো হাইড্ৰেটেড হৈ থাকে আৰু মুখত পৰ্যাপ্ত লেলাউটি উৎপন্ন হয়। লেলাউটিয়ে মুখৰ দুৰ্গন্ধ সৃষ্টিকাৰী বেক্টেৰিয়াবোৰ ধুই নিকা কৰে।
(৫) খাদ্যভ্যাসত পৰিৱৰ্তন:
◽ কেঁচা ফলমূল আৰু শাক-পাচলি, যেনে— আপেল, গাজৰ, তিয়ঁহ আদি চোবাই খালে দাঁতৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে চাফাই হয়।
◽ অধিক কফি বা চাহ খোৱাৰ পৰিৱৰ্তে গ্ৰীন টি (Green Tea) খোৱাৰ অভ্যাস কৰিব পাৰে, যিয়ে বেক্টেৰিয়া ধ্বংস কৰাত সহায় কৰে।
◽ পিয়াজ বা নহৰু খোৱাৰ পাছত লগে লগে দাঁত ব্ৰাছ কৰা বা মাউথ ৱাশ্ব ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।
(৬) ঘৰুৱা প্ৰতিকাৰ ব্যৱহাৰ কৰা:
কিছুমান প্ৰাকৃতিক উপাদানে মুখৰ গোন্ধ তাৎক্ষণিকভাৱে দূৰ কৰাত সহায় কৰে:
◽ লং আৰু ইলাচি: খাদ্য খোৱাৰ পাছত এটা লং বা ইলাচি চোবাই খালে মুখৰ গোন্ধ নাইকিয়া হয় আৰু ই এণ্টি-বেক্টেৰিয়েল হিচাপে কাম কৰে।
◽ চফগুটি (Fennel Seeds): চফগুটি চোবাই খালেও মুখৰ সতেজতা ঘূৰি আহে।
◽ তুলসী পাত: তুলসী পাত চোবাই খালে মুখৰ সংক্ৰমণ কমে আৰু দুৰ্গন্ধ দূৰ হয়।
(৭) ধঁপাত বৰ্জন কৰক:
যদি আপুনি ধূমপান বা গুটখা সেৱন কৰে, তেন্তে মুখৰ দুৰ্গন্ধ দূৰ কৰাটো প্ৰায় অসম্ভৱ হৈ পৰে। এই অভ্যাসবোৰ এৰি দিলে কেৱল মুখৰ গোন্ধেই নহয়, সমগ্ৰ স্বাস্থ্যৰ উন্নতি ঘটিব।
(৮) কৃত্ৰিম দাঁত বা ডেনচাৰ চাফা কৰা:
যিসকলে কৃত্ৰিম দাঁত ব্যৱহাৰ কৰে, তেওঁলোকে সেইবোৰ নিতৌ চাফা কৰাটো জৰুৰী। লেতেৰা ডেনচাৰত বেক্টেৰিয়া সহজে জমা হয়।
(৯) নিয়মীয়া দন্ত চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ:
প্ৰতি ৬ মাহৰ মূৰে মূৰে দন্ত চিকিৎসকৰ (Dentist) ওচৰলৈ গৈ দাঁত পৰীক্ষা কৰোৱা উচিত। কেতিয়াবা দাঁতৰ ভিতৰত লুকুাই থকা সমস্যাই দুৰ্গন্ধৰ সৃষ্টি কৰে, যিটো বাহিৰৰ পৰা গম পোৱা নাযায়। চিকিৎসকে ‘স্কেলিং’ (Scaling) বা দাঁত চাফা কৰা যন্ত্ৰৰ জৰিয়তে দাঁতৰ প্লাক আৰু টাৰ্টাৰ আঁতৰাই পেলায়, যিটো ঘৰত ব্ৰাছ কৰি আঁতৰাব নোৱাৰি।
(১০) এচিডিটিৰ চিকিৎসা:
যদি আপোনাৰ গেষ্ট্ৰিক বা এচিডিটিৰ সমস্যা আছে, তেন্তে চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ লৈ তাৰ চিকিৎসা কৰক। পেটৰ সমস্যাৰ পৰাও মুখৰ গোন্ধ ওলাব পাৰে।
মুখৰ দুৰ্গন্ধ বাবে বহুতে হীনমান্যতাত ভোগে, কিন্তু ই কোনো দুৰাৰোগ্য ব্যাধি নহয়। শতকৰা ৯০ ভাগ ক্ষেত্ৰতে মুখৰ দুৰ্গন্ধৰ উৎস মুখৰ ভিতৰতেই থাকে আৰু সাধাৰণ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা মানি চলিলেই ইয়াক দূৰ কৰিব পাৰি। ওপৰত উল্লেখ কৰা নিয়মবোৰ, বিশেষকৈ দিনে দুবাৰ ব্ৰাছ কৰা, জিভা চাফা কৰা আৰু প্ৰচুৰ পানী খোৱাৰ অভ্যাস গঢ়ি তুলিলে আপুনিও সতেজ উশাহ আৰু আত্মবিশ্বাসী হাঁহিৰ অধিকাৰী হ’ব পাৰিব।
যদি এই সকলোবোৰ নিয়ম মানি চলাৰ পাছতো আপোনাৰ মুখৰ দুৰ্গন্ধ দূৰ নহয়, তেন্তে পলম নকৰি এজন অভিজ্ঞ চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ লোৱাটো অতি জৰুৰী, কিয়নো ই শৰীৰৰ আন কোনো গম্ভীৰ ৰোগৰ ইংগিতো হ’ব পাৰে।
