( অপূৰ্ব দাস )
ম্যাদ উকলি যোৱা ঔষধ (Expired Medicine) সম্পৰ্কীয় বহুতো ধাৰণা আমাৰ সমাজত প্ৰচলিত আছে। মানুহৰ মনত সততে উদয় হোৱা এটা সাধাৰণ প্ৰশ্ন হৈছে, ম্যাদ উকলি যোৱাৰ পিছত ঔষধবোৰ সঁচাকৈয়ে বিষলৈ পৰিবৰ্তিত হয় নেকি? আৰু যদি ভুলবশতঃ এনে ঔষধ খোৱা হয়, তেন্তে শৰীৰত ইয়াৰ কেনেধৰণৰ প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে? এই প্ৰবন্ধটোত আজি এই গুৰুত্বপূৰ্ণ স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়টোৰ বৈজ্ঞানিক দিশবোৰ অতি সৰল ভাষাত আলোচনা কৰিম।
🔴 ম্যাদ উকলি যোৱা তাৰিখ বা এক্সপায়েৰী ডেট আচলতে কি?
◽ প্ৰথমেই আমি বুজি পোৱা প্ৰয়োজন যে ঔষধৰ পেকেটত লিখা 'এক্সপায়েৰী ডেট' বা ম্যাদ উকলি যোৱা তাৰিখটোৱে প্ৰকৃততে কি অৰ্থ বহন কৰে।
◽ এই তাৰিখটো হৈছে ঔষধ প্ৰস্তুতকৰ্তা কোম্পানীটোৱে বিজ্ঞানসন্মত পৰীক্ষাৰ অন্তত নিৰ্ধাৰণ কৰা এটা সুনিশ্চিত সময়সীমা।
◽ ঔষধ প্ৰস্তুত কৰাৰ পিছত কোম্পানীসমূহে ঔষধবিধৰ স্থিৰতা পৰীক্ষা কৰে, অৰ্থাৎ গৰম বা আৰ্দ্ৰতাত ঔষধবিধ কিমান দিনলৈ ভালে থাকে তাক বৈজ্ঞানিকভাৱে চোৱা হয়।
◽ এই নিৰ্দিষ্ট সময়ছোৱাৰ ভিতৰত ঔষধবিধৰ সম্পূৰ্ণ কাৰ্যক্ষমতা, সক্ৰিয় গুণাগুণ আৰু নিৰাপত্তাৰ এশ শতাংশ গেৰাণ্টি কোম্পানীয়ে প্ৰদান কৰে।
◽ কিন্তু এই নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ পাৰ হোৱাৰ পিছত কোম্পানীটোৱে ঔষধবিধৰ গুণাগুণ, কাৰ্যকাৰিতা বা পাৰ্শ্বক্ৰিয়াৰ ওপৰত কোনো ধৰণৰ আইনী বা নৈতিক দায়িত্ব গ্ৰহণ নকৰে।
🔴 ম্যাদ উকলি যোৱাৰ পিছত ঔষধ সঁচাকৈয়ে বিষ হৈ পৰে নেকি?
◽ সাধাৰণতে, ম্যাদ উকলি যোৱাৰ লগে লগে বেছিভাগ ঔষধ হঠাতে মাৰাত্মক বিষলৈ পৰিবৰ্তিত নহয়। এইটো এটা বহুলভাৱে প্ৰচলিত ভুল ধাৰণাহে।
◽ সৰ্বাধিক ঔষধ, বিশেষকৈ গোটা ঔষধ যেনে টেবলেট আৰু কেপচুল আদিৰ ক্ষেত্ৰত, নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ পাৰ হোৱাৰ পিছত কেৱল ইয়াৰ ৰাসায়নিক সক্ৰিয়তা বা গুণাগুণ লাহে লাহে হ্ৰাস পাবলৈ ধৰে।
◽ ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে যে ঔষধবিধে আগৰ দৰে ফলপ্ৰসূভাৱে ৰোগ নিৰাময়ৰ কাম নকৰিব পাৰে, কিন্তু ই লগে লগে প্ৰাণঘাতী নহয়।
◽ আমেৰিকাৰ ফুড এণ্ড ড্ৰাগ এডমিনিষ্ট্ৰেচনৰ মতেও, ঔষধৰ উপযোগিতা হ্ৰাস পোৱাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই তৎক্ষণাত ৰোগীৰ বাবে বিষ হৈ পৰিছে।
◽ তথাপিও, চিকিৎসা বিজ্ঞানত ইয়াৰ কিছুমান গুৰুতৰ ব্যতিক্ৰম আছে যিবোৰ প্ৰতিগৰাকী সচেতন ব্যক্তিয়ে জানি থোৱাটো অতি আৱশ্যকীয়।
🔴 কোনবোৰ ঔষধৰ ক্ষেত্ৰত বিপদৰ আশংকা সৰ্বাধিক?
◽ যদিও বেছিভাগ ঔষধ পোনে পোনে বিষ নহয়, কিছুমান বিশেষ শ্ৰেণীৰ ঔষধ ম্যাদ উকলি যোৱাৰ পিছত শৰীৰৰ বাবে ক্ষতিকাৰক বা পৰোক্ষভাৱে অতিশয় বিপদজনক হ'ব পাৰে।
◽ তৰল ঔষধ আৰু চিৰাপ: পানী বা তৰল পদাৰ্থ মিহলি হৈ থকা ঔষধবোৰ ম্যাদ উকলি যোৱাৰ পিছত বেক্টেৰিয়া বা ক্ষতিকাৰক ভেঁকুৰৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱাৰ সম্ভাৱনা বহুগুণে বেছি থাকে। এনে ঔষধ সেৱন কৰিলে পাকস্থলীত গুৰুতৰ সংক্ৰমণ হ'ব পাৰে।
◽ চকুৰ ড্ৰপ: চকু আমাৰ শৰীৰৰ এক অতি স্পৰ্শকাতৰ অংগ। ম্যাদ উকলি যোৱা চকুৰ ড্ৰপ ব্যৱহাৰ কৰিলে চকুৰ গুৰুতৰ সংক্ৰমণ হ'ব পাৰে, কিয়নো ইয়াত বীজাণুৰ সৃষ্টি হোৱাৰ পূৰ্ণ সম্ভাৱনা থাকে আৰু ই দৃষ্টিশক্তিৰো ক্ষতি কৰিব পাৰে।
◽ এণ্টিবায়টিক: টেট্ৰাচাইক্লিন নামৰ এবিধ বিশেষ এণ্টিবায়টিক ম্যাদ উকলি যোৱাৰ পিছত সঁচাকৈয়ে বিষাক্ত পদাৰ্থলৈ পৰিবৰ্তিত হয়। ইয়াৰ ব্যৱহাৰে মানুহৰ বৃক্ক বা কিডনীৰ স্থায়ী ক্ষতি সাধন কৰিব পাৰে বুলি গৱেষণাত প্ৰমাণিত হৈছে।
◽ জীৱনদায়িনী ঔষধ: ডায়েবেটিচ ৰোগীৰ বাবে ইনচুলিন, হৃদৰোগীৰ বাবে নিট্ৰ'গ্লিচাৰিণ, বা ভয়ংকৰ এলার্জিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা এপি-পেন আদিৰ ম্যাদ উকলি গ'লে ইয়াৰ কাৰ্যক্ষমতা দ্ৰুতগতিত কমি যায়। জৰুৰী অৱস্থাত এনে ঔষধে কাম নকৰিলে ৰোগীৰ মৃত্যু পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে।
🔴 ভুলবশতঃ ম্যাদ উকলি যোৱা ঔষধ খালে প্ৰকৃততে কি হ'ব?
◽ যদি আপুনি ভুলবশতঃ এটা সাধাৰণ বিষনাশক (যেনে পেৰাচিটামল) বা সাধাৰণ ভিটামিনৰ টেবলেট খায় যাৰ ম্যাদ ইতিমধ্যে উকলি গৈছে, তেন্তে সাধাৰণতে অতিৰিক্ত ভয় কৰিবলগীয়া একো নাথাকে।
◽ আটাইতকৈ স্বাভাৱিক পৰিণতিটো হ'ব পাৰে যে আপোনাৰ ৰোগ বা বিষটো সম্পূৰ্ণৰূপে ভাল নহ'ব, কাৰণ ঔষধটোৰ প্ৰভাৱ কমি গৈছে।
◽ কিছুমান ব্যক্তিয়ে এনে ঔষধ খোৱাৰ পিছত পাচনতন্ত্ৰৰ সমস্যা, পেটৰ বিষ, বমি ভাৱ বা মূৰৰ বিষ অনুভৱ কৰিব পাৰে।
◽ কিন্তু যদি সেয়া ওপৰত উল্লেখ কৰা কোনো সংবেদনশীল ঔষধ হয়, তেন্তে পৰিস্থিতি যথেষ্ট অৱনতি ঘটিব পাৰে। এনে ক্ষেত্ৰত ৰোগীৰ গুৰুতৰ এলাৰ্জিক ৰিয়েকচনো হ'ব পাৰে।
🔴 ভুলবশতঃ ঔষধ খালে লগে লগে কি পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিব?
◽ প্ৰথম আৰু প্ৰধান কথাটো হ'ল, আতংকিত নহ'ব। মানসিক চাপ আৰু ভয়ে পৰিস্থিতি অধিক জটিলহে কৰি তুলিব পাৰে।
◽ আপুনি কি ঔষধ খাইছে, তাৰ নাম আৰু ম্যাদ উকলি যোৱাৰ তাৰিখটো পেকেটত ভালদৰে পৰীক্ষা কৰক।
◽ পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে পানী খাওক যাতে শৰীৰৰ পৰা ঔষধৰ প্ৰভাৱ সোনকালে আঁতৰি যাব পাৰে।
◽ যদি আপোনাৰ শৰীৰত কোনো অস্বাভাৱিক প্ৰতিক্ৰিয়া, যেনে ছালত খজুৱতি, উশাহ লোৱাত কষ্ট, বুকুৰ বিষ, বা অত্যাধিক মূৰ ঘূৰোৱা অনুভৱ হয়, তেন্তে অকণো পলম নকৰি লগে লগে ওচৰৰ চিকিৎসকৰ কাষ চাপক।
◽ চিকিৎসকৰ ওচৰলৈ যাওঁতে ঔষধৰ পেকেটটো লগত নিবলৈ নাপাহৰিব, যাতে তেওঁলোকে ঔষধটোৰ বিষয়ে জানি সঠিক চিকিৎসা প্ৰদান কৰিব পাৰে।
🔴 সাৱধানতামূলক ব্যৱস্থা আৰু আমাৰ কৰণীয়
◽ ঔষধ সদায় সঠিক উষ্ণতাত, ৰ'দ নপৰা আৰু শুকান ঠাইত সংৰক্ষণ কৰিব লাগে। গৰম আৰু সেমেকা ঠাইত ৰাখিলে ঔষধ অতি সোনকালে নষ্ট হয়।
◽ বাথৰুমৰ কেবিনেটত ঔষধ ৰখাটো অনুচিত, কাৰণ তাত আৰ্দ্ৰতা বেছি থাকে যিয়ে ঔষধ বেয়া কৰিব পাৰে।
◽ প্ৰতিবাৰ যিকোনো ঔষধ খোৱাৰ আগতে পেকেটত থকা ম্যাদ উকলি যোৱা তাৰিখটো এবাৰ পঢ়ি লোৱাৰ সু-অভ্যাস গঢ়ি তোলক।
◽ বিশেষকৈ বৃদ্ধ লোকসকলে চশমা অবিহনে ঔষধৰ ম্যাদ উকলি যোৱা তাৰিখ পঢ়িব নোৱাৰিব পাৰে, সেয়েহে তেওঁলোকক ঔষধ দিয়াৰ আগতে পৰিয়ালৰ আন সদস্যই সেয়া পৰীক্ষা কৰা উচিত।
◽ ঘৰত থকা পুৰণি আৰু ম্যাদ উকলি যোৱা ঔষধবোৰ য'তে ত'তে পেলাই নিদিব। এইবোৰ মাটিৰ লগত মিহলাই বা প্লাষ্টিকৰ বেগত বন্ধ কৰি পেলাব লাগে যাতে কোনো শিশু বা বন্যপ্ৰাণীয়ে ইয়াক খাবলৈ নাপায়।
